– Պարոն Մանուչարյան, ԼՂ-ի եւ Ադրբեջանի շփման գծում տեղի ունեցած վերջին միջադեպերից հետո նորից սկսեցին ակտիվանալ հնարավոր պատերազմի վերսկսման մասին խոսակցությունները: Ինչպիսի՞ն է իրավիճակը Ձեր գնահատմամբ:
– Այն, ինչ վերաբերում է ընդհանուր միջազգային եւ այլ գործոններին, ապա, այս մասով, ըստ էության, փոփոխություն չկա: Բոլոր գործոնները հնարավոր պատերազմին դեմ են, նոր հանգամանք գոյություն չունի: Սակայն նոր հանգամանքներ կան Հայաստանի եւ Ադրբեջանի ներքին զարգացումներում, եւ այս միջադեպը արձագանք է դրան: Կան ինչ-ինչ գործոններ մեր կյանքում, որ, երբ նրանց վատթարացում է գնում, դիմացինը օգտվում է դրանից: Այսօր անհրաժեշտ է, որ իշխանությունը հրաժարվի ընդդիմության հետ առճակատումից: Ասում եմ՝ իշխանությունը, որովհետեւ ընդդիմությունը չունի իշխանությունից ձերբակալված մարդիկ, իսկ իշխանությունը` ունի, դրա համար էլ առաջին քայլը պետք է նա անի: Դրան պետք է հետեւի ընդդիմության արձագանքը, որ նա պատրաստ է գնալ երկխոսության եւ գտնել ելք` այս իրավիճակից: Հակառակ դեպքում` բարձրանում է պատերազմի սպառնալիքը: Իշխանություն-ընդդիմություն հարաբերությունները այսօր խանգարում են, որ երկրում վիճակն առողջանա: Բացի այդ, մենք աճեցրել ենք մի հսկայական խավ` մեծահարուստների խավը, որոնք ահռելի գումարներ են վատնում անմիտ ու սանձարձակ զվարճանքների վրա: Այդ գումարները պետք է ոչ թե վատնեն, այլ ներդնեն մեր տնտեսության զարգացման համար: Նման արատավոր երեւույթները իրենց ետեւից բերում են մի շարք այլ բաներ, եւ հակառակորդը մտածում է, որ դիմացինը թույլ է, եւ ինքը կարող է օգտվել այդ թուլությունից:
– Նկատի ունեք, որ Ադրբեջանն այսօր օգտվո՞ւմ է Հայաստանում ստեղծված քաղաքական եւ տնտեսական լարված մթնոլորտից:
– Այո, Ադրբեջանն անկասկած օգտվում է մեր երկրում ստեղծված իրավիճակից: Բայց, ես կարծում եմ, որ նա սխալվում է իր գնահատականների մեջ: Որովհետեւ այդ բացասական երեւույթները` հարստատենչությունը, փողամոլությունը եւ այլն, կարմրուկ հիվանդության նման բան է, եւ այն անցնելու է: Ադրբեջանը որդեգրել էր այնպիսի քաղաքականություն, որ նավթի հաշվին կուժեղացնի իր պետությունը, իր պետության դերն ավելի ու ավելի կկարեւորվի աշխարհի աչքում, տնտեսական պոտենցիալի հաշվին նաեւ կընդլայնվեն իր քաղաքական հնարավորությունները, եւ կկարողանա ստիպել, որ Հայաստանը կատարի իր պահանջները: Իսկ եթե ոչ` կստեղծի գերհզոր բանակ եւ կլուծի իր հարցերը ռազմական ճանապարհով: Հիմա արդեն պարզ է, որ Ադրբեջանին չի հաջողվել մեզ պարտադրել այդ ամենը: Չի հաջողվել ոչ թե շնորհիվ Հայաստանի, այլ համաշխարհային խաղացողների, որոնց ձեռքում այս 2 պետությունները ընդամենը զինվորիկներ են եւ ղեկավարվում են նրանց շահերով:
– ՀՀ իշխանությունները հայտարարեցին, որ Ադրբեջանի դիվերսիոն գործողությունները անհարգալից նաեւ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների նկատմամբ: Սակայն համանախագահները հանդես եկան բավական չեզոք հայտարարությամբ: Ինչպե՞ս եք գնահատում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի աշխատանքը, եւ արդյո՞ք այս դիրքորոշումը առիթ չի տա, որպեսզի Ադրբեջանը շարունակի նման քայլերը:
– Մինսկի խումբը պետք է փորձի վերահսկողության տակ պահել պրոցեսը, այդ պատճառով նա չի կարող ուղղակիորեն Ադրբեջանին մեղադրել սադրանքի մեջ: Բայց նա դատապարտել է տեղի ունեցածը, եւ ես հույս ունեմ, որ նրանք փակ խողովակներով հասցրել են իրենց դժգոհությունը Ադրբեջանի ղեկավարությանը: Ինչ վերաբերում է նրանց աշխատանքի արդյունավետությանը, ապա չկա ոչ մի արդյունավետություն: Դա հարց լուծելու մեխանիզմ չէ: Ուրիշ բան, եթե հանկարծ մի օր աշխարհի գերտերությունների ցանկությամբ որոշվի խնդրին ինչ-որ լուծում տալ, այդ լուծումն արդեն կթելադրեն երկու երկրներին: Իսկ այդ թելադրանքը կլինի այսպիսին. կպարտվեն Հայաստանը, Ադրբեջանը եւ Ղարաբաղը, իսկ կհաղթեն հզորները` ամեն մեկն իր շահերով:
– Դուք բազմիցս նշել եք, որ այսօր Հայաստանում ներքին փոփոխությունները անհրաժեշտություն են: Ըստ Ձեզ՝ ո՞րն է այսօր այն ուժը, որը կարող է էականորեն փոխել տիրող իրավիճակը:
– Բանն այն է, որ անջրպետը ուժերի մեջ չէ, այլ առճակատման գիծն այսօր անցնում է ամեն մարդու միջով: Ավելի լավ էր մենք բոլորս դառնայինք թմրամոլ: Դա շատ ավելի մեղմ հիվանդություն է, քան հարստամոլությունը, որով այսօր տառապում է մեր ազգը: Ինչ վերաբերում է ուժերին, ասեմ, որ գոհունակությունս եմ հայտնում «Սարդարապատ» շարժման հետ կապված, հետաքրքիր գաղափարներ ունեն նաեւ «Ժողովրդահայրենասիրական ուժերը»: Ժամանակին հետաքրքիր մտքեր ուներ նաեւ Հայ Ազգային կոնգրեսը: Բայց բազմաթիվ անգամ հարցեր են հնչել նրանց հիմնադրույթների հետ կապված, որոնց մինչ այսօր պատասխան չի տրվել:
– Կոնկրետ ինչի՞ մասին է խոսքը:
– Կոնկրետ այն, որ նրանք հղում արեցին, թե Մահաթմա Գանդիի` Հնդկական Ազգային կոնգրեսի նմանակով են ստեղծում ՀԱԿ-ը: Սա միանգամից բանավեճի տեղիք տվեց: Հարց ծագեց, որ այդ դեպքում Գանդին խոսում էր հնդիկ ժողովրդի ինքնակառավարման համակարգի մասին, ՀԱԿ-ը ստեղծո՞ւմ է ժողովրդի ինքնակառավարման համակարգ, թե՞ ստեղծում է Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի համակիրների շրջանակ: Այս հարցին մինչ այսօր Կոնգրեսն իր գործունեությամբ հստակ պատասխան չի տվել: Իսկ եթե լինի այդ համակարգը, ցանկացած իշխող կկատարի ժողովրդի կամքը, որովհետեւ նա արդեն վերածվում է ծառայողի:
– Վերջին նախագահական ընտրություններից առաջ ժողովրդի մի ստվար զանգված սատարեց քաղաքականություն վերադարձած առաջին նախագահին: Ձեր կարծիքով՝ գործող ընդդիմությունը արդարացրե՞ց նրանց սպասելիքները:
– Ես կարծում եմ, որ Կոնգրեսը կարեւորագույն որակներ կրեց իր մեջ եւ կարեւորագույն բաների հասավ: Չնայած սրան, այն ցանկությունների ու հույսերի իրականացումը, որ ժողովուրդը կապում էր Կոնգրեսի հետ` չիրականացավ: Ժողովուրդը ցանկանում էր, որ տապալվի այս իշխանությունը, գա մեկ այլ իշխանություն, որը, չգիտես ինչու, պետք է ավելի լավը լինի: Այս առումով սպասելիքները չարդարացան: Բայց եթե դու ուզում ես փոխել կյանքը, պետք է բերես այնպիսի մարդկանց, որոնք ուրիշ արժեքների կրող են: Այս տեսանկյունից Կոնգրեսը մեծ աշխատանք է տարել: Նրանք էական փոփոխություն մտցրեցին կյանքում եւ ստիպեցին մարդկանց մտածել: Երիտասարդների անձնվեր պայքարը հսկայական ազդեցություն գործեց հասարակության վրա:
– 2008թ. նախագահական ընտրություններում Դուք սատարում էիք ՀՀ առաջին նախագահին, սակայն հիմա նրա ղեկավարած կառույցի անդամ չեք: Տարաձայնություններ ունե՞ք:
– Գիտեք, այսօր կյանքը մարդկանց համար դարձել է նողկալի: Թոռը սպանում է պապին, հայրը` որդուն, հոգեբանների տվյալներով՝ Հայաստանում օրական 1 մարդ ինքասպանություն է գործում: Եվ, անկեղծ ասած, ինձ հիմա հետաքրքրում է ոչ թե այն, թե ինչն է ինձ բաժանում Տեր-Պետրոսյանից կամ մեկ այլ մարդուց, այլ այն, որ կարողանանք իրավիճակից դուրս գալու ելքեր գտնել: Պետք է կենտրոնանանք միայն դրա վրա:
– Վերջերս ելույթով հանդես եկաք «Ժողովրդավարական ուժերի» անդրանիկ նիստում, ինչն էլ խոսակցությունների առիթ դարձավ, որ պատրաստվում եք անդամագրվել այդ շարժմանը:
– Քանի որ վերադարձել եմ հրապարակային գործունեության, ապա ելույթ եմ ունենում տարբեր տեղեր, որտեղ ինձ հրավիրում են: Եթե կլինի հրավեր, եւ ես կտեսնեմ, որ այդ հրավերը օգտակար է, անկախ այն բանից, թե ինչ ուժ է հրավիրում, ես կընդունեմ այն: Բացի այդ, եթե ՀԱԿ-ը տարբեր գաղափարներ կրող կուսակցությունների հավաքել է մեկ հարցի շուրջ` սահմանադրական կարգի հաստատում, ապա «Ժողովրդահայրենասիրական ուժերի» շարժումը ավելի հստակ ու ընդգծված գաղափարախոսությամբ ուժ է:
– Քանի որ, ինչպես Դուք եք նշում` վերադարձել եք հրապարակային գործունեության, հնարավո՞ր է` առաջիկայում անդամակցեք քաղաքական որեւէ շարժման կամ կուսակցության:
– Այդպիսի բան չկա: Ամեն մարդու հետ պատրաստ եմ խոսել, համագործակցելով նրա այն կեսի հետ, որը պատրաստ է պայքարել մյուս գիշատիչ կեսի դեմ: