2008թ. նախագահական ընտրություններից եւ Հանրային խորհրդի նախագահ դառնալուց հետո գրեթե անհնար է դարձել զրուցել ԱԺՄ նախագահ Վազգեն Մանուկյանի հետ: Վերջինս երեկ իր կուսակցության նախկին անդամ, ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի հետ միասին ներկա էր Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների միության 10-րդ համագումարին, եւ մեզ մեծ դժվարությամբ հաջողվեց մի քանի հարց ուղղել նրան: «Ես աշխատում եմ չհանդիպել թղթակիցներին, առիթից օգտվեցիք, մի քանի հարց տվեցիք, վերջ»,- ասել է Վ.Մանուկյանը եւ հեռացել Տ.Սարգսյանից անմիջապես հետո:
Ներկայացնում ենք Վ.Մանուկյանի հետ հարցուպատասխանն ամբողջությամբ:
– Պարոն Մանուկյան, Վաշինգտոնում ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի հանդիպումների արդյունքում հայ-թուրքական հարցում կարծես թե տեղաշարժ չգրանցվեց: Արդյո՞ք հայ-թուրքական բանակցությունները փակուղում են հայտնվել:
– Սա ընթացք է, որը երկար է տեւելու: Այդ երկար ճանապարհին շահողներ են լինելու, պարտվողներ են լինելու, փոփոխություններ են լինելու: Այս տարին ազգային տեսակետից ես գնահատում եմ շատ կարեւոր մի տարի, երբ ամբողջ հայությունը արթնացած` ավելի թափով առաջ էր բրթում ցեղասպանության հարցը, եւ ավելի ու ավելի է հստականում, որ այն կասկածները, թե ԼՂՀ հարցի վերաբերյալ որպես նախապայման գաղտնի պայմանավորվածություններ կան, կամաց-կամաց մարդիկ հասկանում են, որ չէ, շատ նորմալ խաղ է գնում: Արձանագրություններում ճանապարհներ բացելուց հարցն ինչպես անջատված էր Լեռնային Ղարաբաղի ու ցեղասպանության հարցերից, այդպես էլ կա, եւ նախագահի ամեն մի ասածն ավելի ու ավելի է հաստատվում: Ինչ կլինի հետո, չեմ իմանում, բայց կարծում եմ, որ ազգային քաղաքականության տեսակետից այս տարին էապես ավելի նպաստավոր էր, քան նախորդ տարիները:
– Բայց նախագահի ժխտումներին զուգահեռ՝ թուրքական կողմն էլ անընդհատ ու այսօր եւս սահմանի բացումը պայմանավորում է ԼՂՀ խնդրի կարգավորմամբ:
– Չկա ներքին գաղտնի պայմանավորվածություն, չէ՞:
– Չգիտեմ:
– Լավ զգացվում է, որ Թուրքիան ԼՂՀ հարցը ուզում է որպես նախապայման դնել, թեեւ փաստաթղթերում դա չկա: ՀՀ-ն ասում է, որ դա անիմաստ է, որովհետեւ փաստաթղթերում չկա, եւ մենք համաձայն չենք դրան: Նորմալ քաղաքական պայքար է ընթանում:
– Իսկ երբ ասում եք, թե հայ-թուրքական գործընթացը երկար է տեւելու, ի՞նչ նկատի ունեք:
– Թուրքիայի հետ մենք տասնյակ տարիներ հարաբերություններ չենք ունեցել, մենք Թուրքիայի հետ ունեցել ենք մի ավանդական քաղաքականություն, որը սկսվել է 19-րդ դարի սկզբից, եւ մինչեւ հիմա մենք այդ քաղաքականությունից ոչ մի օգուտ չենք ստացել, բացի վնասից: Այժմ փորձ է կատարվում նոր քաղաքականություն տանել: Ես կարծում եմ, որ այդ ճանապարհը մեկ-երկու տարում չի վերջանում: Եվ խոսքը միայն ճանապարհ բացել-չբացելու մասին չէ:
– Բայց արդյո՞ք այս վիճակը երկար կպահպանվի: Կարծես թե գնալով ավելանում են ճնշումները հայ-թուրքական հարաբերությունների եւ ԼՂՀ հիմնախնդիրը կարգավորելու հարցերում:
– Հայ-թուրքական հարաբերություններում ճնշումներ կան, իսկ ԼՂՀ հարցում ե՞րբ ճնշում չի եղել: Հետո այդ ճնշումները բերելո՞ւ են նրան, որ մենք հրաժարվենք ԼՂՀ-ից:
– Բայց հայկական կողմն արդեն հայտարարել է, որ որպես փոխզիջում կարող է դիտվել ԼՂՀ հարակից շրջանների վերադարձը:
– Ինքը այդպես չի ասել, ասել է հետեւյալը` եթե ընդունվի ԼՂՀ-ի անկախությունը, ապա մի քանի օրում կարելի է լուծել մնացած հարցերը:
– Սիրիայում «Al Watan» թերթին տված հարցազրույցում Ս.Սարգսյանը բառացիորեն ասել էր, թե «Երբ ԼՂՀ ժողովուրդը ստանա իր ինքնորոշման իրավունքն իրագործվելու իրական հնարավորություն, եւ ստեղծվեն անվտանգության ու զարգացման գործնական մեխանիզմներ, հայկական կողմի փոխզիջում կարող է դիտվել ԼՂՀ շուրջ գտնվող այդ շրջանների վերադարձն Ադրբեջանին, իհարկե, պահպանելով ԼՂՀ-ն ու ՀՀ-ն կապող միջանցքը»:
– Դա ինձ համար լիրիկական զեղում է: Այստեղ ամենակարեւոր հարցը այն է, որի շուրջը մենք համաձայնության Ադրբեջանի հետ չենք եկել, եւ մոտ ժամանակներս չեմ տեսնում, որ գանք: Դա հետեւյալն է` Ադրբեջանը պատկերացնո՞ւմ է ԼՂՀ-ն իր կազմից դուրս, թե՞ ոչ: Եթե պատկերացնի, մնացածը բանակցելու հարց է:
– Իլհամ Ալիեւն այսօր նորից է հայտարարել, որ ԼՂՀ-ն կստանա ինքնորոշում, բայց Ադրբեջանի կազմում:
– Եթե չի պատկերացնում, ուրեմն այդպես էլ կմնա:
– Բայց Հայաստանի եւ Ադրբեջանի իշխանությունները բանակցում են Մադրիդյան սկզբունքների շուրջ, որտեղ հստակ է միայն այդ շրջանների վերադարձի հարցը:
– Բայց ո՞վ ասաց, որ Մադրիդյան սկզբունքներն ընդունված են:
– Վերջին անգամ` մարտի 30-ին Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպման ժամանակ ՀՀ արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանն է ասել, թե «Մադրիդյան սկզբունքները Հայաստանի կողմից ընդունվել են որպես բանակցությունների հիմք դեռ երկու տարի առաջ»:
– ԼՂՀ հարցում բանալին մեկն է, Ադրբեջանը կհամաձայնի՞, որ ԼՂՀ-ն լինի իրենից դուրս: Եթե համաձայնի` բանակցությունները տարբեր ընթացք կարող են ունենալ, եթե չհամաձայնի` առջեւում փակուղի է:
– Հնարավո՞ր է այս ստատուս-քվոն երկար պահպանել:
– Դե մինչեւ հիմա պահպանվել է, ինձ թվում է՝ կպահպանվի այնքան ժամանակ, մինչեւ կլուծվի:
Հ.Գ. «Ով ասաց, որ Մարտի 1-ը բացահայտված չի: Մարտի 1-ին կա երկու կողմ, երկու կողմին էլ մեղադրանքով կարող եմ վերաբերվել»,- պատասխանելով «Ա1+»-ի հարցին՝ ասաց Վ.Մանուկյանը: «Ասեմ, որ ինձ համար շատ բան հասկանալի չէ. ինչո՞ւ այդպես տեղի ունեցավ: Իսկ բացահայտվելն այնպես չի, որ մի ինչ-որ խորհրդավոր ուժ եկել, ինչ-որ գործ է արել, գնացել: Մեզ հայտնի ուժերն են արել, բայց լրիվ բացահայտված չէ, թե ով ինչ արեց, եւ ինչու եկանք այդ վիճակի»,- ասաց նա: Լրագրողը հիշեցրեց, որ 6 տարի առաջ ապրիլի 12-13-ի դեպքերը, որոնց ժամանակ Վ.Մանուկյանը ընդդիմադիր էր, եւ նրա տունն էլ խուզարկվեց, նրա կուսակիցների նկատմամբ էլ բռնություններ կիրառվեցին: Հարցին, թե եթե պատժվեին ապրիլի 12-ի դեպքերի մեղավորները, կլինե՞ր արդյոք Մարտի 1-ը, նա պատասխանեց. «Եթե 1996թ. ընտրությունների դեպքերը չլինեին, ոչ մի հետագա դեպք էլ չէր լինի, չէր լինի անգամ «Հոկտեմբերի 27»-ը: Ամբողջ ողբերգությունը, այդ թվում եւ՝ այն, որ կարելի է ուժի, զենքի միջոցով քաղաքական հարցեր լուծել, սկսվեց 1996թ. սեպտեմբերի 2-ից: Մինչ այդ մեր հասարակությունը լրիվ ուրիշ մոտեցումներ ուներ ընտրությունների վերաբերյալ»: