– Օրերս «Հանրապետություն» կուսակցության քաղխորհրդի անդամ Սուրեն Սուրենյանցը բարձրաձայնեց, որ ազատագրված որոշ տարածքներ ակնհայտորեն պետք է զիջվեն Ադրբեջանին` Ղարաբաղի անվտանգության եւ հայկականության պահպանման դիմաց: Կարո՞ղ ենք ընդունել, որ սա նաեւ Ձեր տեսակետն է:
– Ընդհանրապես, մեր կուսակցությունն իր ստեղծման օրվանից կողմնակից է եղել Ղարաբաղյան հարցի բանակցային խաղաղ ճանապարհով կարգավորմանը: Իսկ բանակցությունները բանակցություն են միայն այն ժամանակ, երբ կողմերը հակված են միմյանց տեսակետ լսելու, երկկողմանի զիջումներով խնդրին լուծում տալու: Եթե կա մեկը, ով գիտի առանց փոխզիջման բանակցությունների գնալու ու եղածը պահելու տարբերակը` թող ասի, ես սիրով կպաշտպանեմ այդ մարդուն: Բայց այսօր ես նման տարբերակ չեմ տեսնում, ավելին` հենց նման տարբերակներով առաջնորդվողների մտածելակերպի արդյունքն այսօրվա Հայաստանն է` իր 28.000 կիլոմետր տարածքով:
– Այսինքն՝ Դուք կո՞ղմ եք որպես փոխզիջում՝ ազատագրված 5 շրջանների վերադարձին:
– Այդ հարցին հնարավոր չէ միանգամից ուղիղ պատասխանել, ասել` այո կամ ոչ: Այդ խնդիրը բազմաթիվ նրբություններ ունի: Եթե դուք հարցնեք, թե այն, ինչին Սերժ Սարգսյանը «այո» է ասել, ես դրա կողմնակի՞ցն եմ, թե՞ ոչ, կասեմ` ոչ: Թող նրա ասածներն իր թիմակիցները մեկնաբանեն ու հիմնավորեն, թե ինչքանով են դրանք ճիշտ: Ես բազմաթիվ անգամ դիմել եմ իշխանություններին ու ասել, որ գոնե հանուն Ղարաբաղի փորձեք այստեղ արտահերթ ընտրություններ անցկացնել, որ հետագայում իշխանություն ներկայացնող մարդու դիրքերը ամուր լինեն: Այսօր այն, ինչ մեր առաջ դնում է ամբողջ աշխարհը, ընտրությունների ու այս իշխանությունների վարած քաղաքականության հետեւանքն է: Անգամ նահանջ են կատարել այն ամենից, ինչ խոստացել ու գրել են իրենց նախընտրական ծրագրերում: Ս. Սարգսյանն իր նախընտրական ծրագրում գրել է, որ Հայաստանն ու Ղարաբաղը պետք է ունենան ցամաքային սահման, իսկ ցամաքային սահմանն ու միջանցքը, ինչպես նա հայտարարում է, քաղաքական տարբեր կատեգորիաներ են: Ցամաքային սահմանը նշանակում է, որ Լաչինը պետք է ունենա նույն կարգավիճակը, ինչ Ղարաբաղը, իսկ միջանցքը բոլորովին այլ կարգավիճակ է: Եթե նա չկարողանա պաշտպանել գոնե այն, ինչ ասել է ընտրությունների ժամանակ, միանշանակ ցնցում է լինելու: Նման փաստաթղթի ստորագրումը կբերի քաղաքական լուրջ ցնցման, որովհետեւ ստացվում է, որ այս իշխանությունները մեզ ներկայացրել են մի բան, բայց` բանակցել այլ բան: Մի կողմից էլ` ես դեմ եմ պատերազմին: Պատերազմով ինչի պետք էր հասնել, պատերազմ անողն արեց ու լուծեց այդ խնդիրը: Բայց խնդիրն այն է, որ այդ եղածը պահելու համար ես ձեւ չեմ տեսնում, դրա ձեւը հիմա մեկն է` գնալ Բաքուն գրավել, հետո մտնել Ստամբուլ ու արյան ծով անել: Եթե դրա ուժն ու հնարավորությունը ունենք` եկեք անենք, եթե չէ, ուրեմն պետք է նստենք բանակցությունների ու տարածաշրջանում հարեւանների հետ ընդհանուր լեզու գտնենք:
– Դուք քննադատաբար եք մոտենում ներկայիս իշխանությունների վարած քաղաքականությանը, բայց գուցե այդ վիճակը գալիս է նախո՞րդ իշխանության թողած բացթողումներից:
– Ես հակված չեմ այս ամենը բարդել մեկ մարդու վրա, բայց կոնկրետ Ս. Սարգսյանը բոլոր նախորդների հետ աշխատել է ու վճռորոշ դեր է ունեցել: Այնպես չէ, որ ինքն իմ նման ցեմենտի գործարանում է աշխատել: Նա միշտ վճռորոշ դեր է ունեցել, իր ասելիքը լսվել է, բայց նա երբեք իր կարծիքը բարձրաձայն չի ասել: Այն ժամանակ, երբ Ռոբերտ Քոչարյանը հայտարարեց մեր ու մեր հարեւանների գենետիկորեն անհամատեղելի լինելու մասին, Ս. Սարգսյանը չասաց, որ ինքը դրան դեմ է, բայց այսօր ինքն այնտեղ քաղաքականություն է սկսել, ու աշխարհը ողջունում է դա: Նույն կերպ նա չխոսեց Ղարաբաղը բանակցային գործընթացից դուրս մղելու մասին:
– Ինչպե՞ս եք վերաբերվում ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հնարավոր վերադարձի մասին խոսակցություններին:
– Ես միշտ կողմնակից եմ եղել բաց քաղաքականությանը: Շատ ավելի ձեռնտու է, որ Քոչարյանը գործի բաց քաղաքական դաշտում, քան`ստվերային, թիկունքից, իր տնից: Ըստ էության, ՀՀԿ-ի պրոբլեմն է` Քոչարյանը կմտնի՞ քաղաքականություն, թե՞ ոչ: Կոնկրետ ես այստեղ որեւէ պրոբլեմ չեմ տեսնում: ՀՀԿ-ականներն են ժողովրդին վախեցնում, ասում են` հարմարվեք Ս. Սարգսյանին, թե չէ, որ Քոչարյանը եկավ, գիտե՞ք ինչ վատ կլինի: Այնպես են խոսում, ոնց որ թե մի քանի տարի առաջ իրենք չէին ատամներով պաշտպանում Քոչարյանին, էսօր էլ ոտքի կանգնած` մեզ են վախեցնում: Մենք վախենալու բան չունենք: Ես կողմնակից եմ, թող գա, դառնա վարչապետ, ու բոլորս ականատես կլինենք, թե այդ թիմում ոնց են իրար «ուտում»: Ու վերջապես թող գա բաց քաղաքականություն մտնի, ոչ թե Վիկտոր Սողոմոնյանի միջոցով իր ասելիքն ասի:
– Այսինքն, ըստ Ձեզ, անկախ նրանից` Ռոբերտ Քոչարյանն այսօր որեւէ պաշտոն զբաղեցնում է, թե ոչ, միեւնույն է` նա մասնակցո՞ւմ է երկրի կառավարման գործերին:
– Փաստ է, որ նա կա ու իր գործունեությունն է ծավալում, դրա համար էլ ասում եմ՝ թող գա դիմացներս կանգնի, ոչ թե ստվերում: Մտածել, որ նա քաղաքականության մեջ չկա, ուղղակի անհեթեթ է, հայտնվում է Իրանում, Փարիզում, բանակցություններ է վարում, ինչի՞ արդյունք է դա:
– Ի՞նչ եք կարծում` ներքաղաքական, արտաքին քաղաքական իրավիճակը կարո՞ղ է մինչեւ սեպտեմբեր արտահերթ ընտրությունների առիթ դառնալ:
– Ես այս երկրում վաղուց ընտրությունների հետ հույս չեմ կապում: Եթե այս երկրում նորմալ ընտրություններ տեղի ունենային, ապա թե հայ-թուրքական հարաբերությունների ու թե Ղարաբաղի հիմնահարցի հետ կապված` բոլորովին այլ իրավիճակ կունենայինք:
– Այդ դեպքում ինչո՞ւ ՀԱԿ-ը, որի մասն է կազմում նաեւ Ձեր ղեկավարած կուսակցությունը, հայտարարեց արտահերթ ընտրությունների անցկացման անհրաժեշտության մասին:
– Նախ, հավատալ-չհավատալը քաղաքական կատեգորիա չէ: Նա, ով ՀԱԿ-ի անունից հայտարարեց այդ մասին, ներկայացրեց ՀԱԿ-ի քաղաքական խորհրդի եւ շտաբի տեսակետը: Իսկ դա արված էր պրագմատիկ հաշվարկների հիման վրա, որտեղ հաշվի են առնվել արտաքին քաղաքական խնդիրները, ներքաղաքական տնտեսական, դատական, օրենսդիր եւ գործադիր մարմիններում տեղի ունեցող հարաբերություններն ու խնդիրները: Այդ ամենն ամբողջացնելով` եկել ենք այն եզրակացության, որ տեղի ունեցող գործընթացներն օր օրի հանգեցնում են նրան, որ Հայաստանում տեղի են ունենալու արտահերթ ընտրություններ: Հավատացեք, եթե հաջորդ ընտրությունները լինեն, ինչպես նախատեսվում է, 2013 թվականին, ապա նորից կլինի այնպես, ինչպես 2008-ին էր: Իսկ արտահերթ ընտրությունների ժամանակ միանշանակ իշխանության է գալու ընդդիմությունը: Գալիս է նա, ով փոխում է, եւ ես այսօր վստահաբար հայտարարում եմ, որ այս իշխանությանը փոխելու է Հայաստանի ընդդիմությունը, որն այսօր ներկայանում է Հայ Ազգային կոնգրես միավորմամբ: ՀԱԿ-ը պահանջ է ներկայացրել իշխանություններին՝ մինչեւ սեպտեմբեր անել արտահերթ ընտրություններ: Իշխանությունը դրանից պետք է հետեւություն անի: Կանեն, թե ոչ, դա արդեն իրենց որոշումն է, ու նաեւ կախված է այն բանից, թե ինչպիսի քաղաքական իրավիճակում կլինեն: Ըստ այդ քաղաքական իրավիճակի, եթե իրենք կանեն` լավ, իսկ եթե չեն անի` մեզ համար ավելի լավ:
– Ի՞նչ նկատի ունեք` «ավելի լավ» ասելով:
– Այսինքն, եթե ընդունում են ՀԱԿ-ի տեսակետը, նախագահն ինքնակամ հրաժարական է տալիս, իրենք էլ սկսում են պատրաստվել արտահերթ ընտրություններին, նշանակում է՝ դա արվում է նաեւ իրենց կամքով, եւ հասարակության մեջ որոշակի համերաշխության մթնոլորտ է ձեւավորվում: Այդպես պետք է արվի:
– Իսկ եթե` ոչ:
– Եթե ոչ, հասարակության մոտ իշխանությունների հանդեպ վերաբերմունքը ոչ թե մեղմանում է, այլ սոցիալ-տնտեսական, քաղաքական իրավիճակներով պայմանավորված` ավելի է սրվում, հետեւապես՝ մեր համախոհներն ավելի են շատանում, եւ սեպտեմբերին մենք կներկայացնենք մեր հստակ գործողության ծրագիրը: Մենք ոչ թե արտահերթ ընտրությունների կանխատեսում ենք արել, այլ որոշակի քայլեր անելու համար հստակ ժամկետներ ենք ֆիքսել:
– Ըստ Ձեզ` որքանո՞վ է իրական պատերազմի վերսկսման հավանականությունը:
– Ես գտնում եմ, որ մենք պատերազմին միշտ պետք է պատրաստ լինենք: Պապս մի հրաշալի խոսք ուներ. ասում էր՝ տղամարդը պիտի կռվից չվախենա, բայց պիտի աշխատի կռիվ չանել: Մեր երկրի իրավիճակը ռեալ այդպիսին է: Եթե խնդիր առաջանա կռիվ անելու` կանենք, թող չփորձեն, որովհետեւ, եթե պատերազմ լինի, ես այն տեսակետին եմ, որ մենք կհաղթենք:
– Թուրքիայի արտգործնախարարը հայտարարեց, որ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում հնարավոր է, որ ապրիլի 23-ին բոլորովին այլ իրավիճակ ունենանք: Նկատի ունենալով նաեւ Ս. Սարգսյանի նախաձեռնողական քաղաքականությունը, կարելի՞ է ենթադրել, որ որոշակի համաձայնություն արդեն իսկ ձեռք է բերվել:
– Այո, կարծում եմ, որ վերջին շրջանում հնչող հայտարարությունները Ադրբեջանի, Թուրքիայի եւ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների կողմից առանձին-առանձին, նաեւ համանախագահների վերջին հանդիպումներն ու նաեւ Թուրքիայի արտգործնախարարի հայտարարությունը, որտեղ նա ասում է, թե այնպիսի համաձայնություն է ձեռք բերվել, որ մնացածը կարող է դառնալ երկրորդական, հուշում են, որ որոշակի ընդհանրությունների ու համաձայնության արդեն եկել են: