– Ազգային ժողովում շրջանառության մեջ դրված մի քանի օրինագծերով նախատեսվում է զրպարտության ու վիրավորանքի համար բավականին մեծ գումարների հասնող տուգանքներ կիրառել լրատվամիջոցների նկատմամբ: Նախատեսվում է նաեւ պարտականություններ ու պատասխանատվություն սահմանել լրագրողների համար: Չե՞ք կարծում, որ այդ նախագծերի նպատակն է սահմանափակել ազատ խոսքը եւ ճնշել լրատվամիջոցներին:
– Ընդհանուր առմամբ տեղյակ եմ, մասնակցել եմ Վենետիկի հանձնաժողովի այն նիստին, որտեղ քննարկվել է այդ նախագիծը: Հանձնաժողովը մի շարք առաջարկներ էր արել, որոնց հիմնական մասը հաշվի էր առնվել: Հիմա տեղյակ չեմ, թե ինչ վիճակում է այդ նախագիծը, պարզապես հանգիստ եմ այն առումով, որ եթե Վենետիկի հանձնաժողովի հետ է համագործակցությունը, այնտեղ որեւէ արտառոց բան չի նախատեսվի: Կան երկրներ, որտեղ վարչական պատասխանատվություն է նախատեսվում: Երկու խնդիր կա: Այն, որ այս բնագավառը պիտի կանոնակարգվի, բոլորս էլ գիտենք: Շատ ժամանակ տեղեկատվությունը վերածվում է հորինած պատմությունների, քանի որ մարդուն սեւացնելու կամ ինչ-որ մի հարց ավելի լավ ներկայացնելու քաղաքական կամ ոչ քաղաքական հստակ պատվեր է լինում, ինչը որոշ դեպքերում ուղղակի վիրավորանքներով ու զրպարտանքներով է զուգորդվում: Այս խնդիրը պետք է լուծվի: Եթե ԶԼՄ-ներն այդ կանոնակարգելուն այդքան կողմնակից չեն, ապա մոտ 2 տարի է, իրենք փորձում են ինքնակառավարվել, ինչ-որ մի հանձնաժողով են ստեղծել, որպեսզի էթիկայի կանոններ ընդունեն, բայց դա չի գործում: Իրենք պետք է կանոնակարգեին: Երկրներ կան, որտեղ ԶԼՄ-ներն իրենք իրենցով կարող են դաշտը վերահսկել: Եթե այդ դաշտը չես վերահսկում, ապա հասարակական հարաբերությունների կարգավորման մյուս` օրենքի ընդունման ճանապարհն է գործում: Կամ օրենք պետք է լինի, կամ դուք պետք է ինքնակառավարվեք, ընդունեք էթիկայի կանոններ, որոնք ի գիտություն կընդունվեին հասարակության ու մյուս ինստիտուտների կողմից: Վենետիկի հանձնաժողովը երբեք չի ասել` օրենք մի ընդունեք, դա ընդունված է Եվրոպայում: Պարզապես աշխատանքային ռեժիմ են մտել, որ օրինագծերում վտանգավոր մեխանիզմներ չլինեն: Հարց երկրորդ` նմանատիպ օրենքը արտառոց երեւո՞ւյթ է, թե՞ ոչ: Արտառոց երեւույթ չէ: Այստեղ կարեւոր է երրորդ հարցը` ի՞նչ մեխանիզմներ են օգտագործվում, որ դրանք չդառնան քողարկված զենք ընդդիմադիր կամ ոչ իշխանամետ թերթերի համար: Կամ` ընդհանրապես չգործեն իշխանամետ թերթերի նկատմամբ: Գաղտնիք չէ, որ մեր երկրում օրենքի մեխանիզմներից օգտվելու ավելի շատ շանս ունի իշխանությունը: Մեխանիզմները պետք է շատ հստակ լինեն, որ բուն նպատակին ծառայեցվեն, ու կամային մոտեցման հնարավորությունները նեղացվեն:
– Դուք հայտարարել եք, որ արդար դատաքննության իրավունքը մեր երկրում ապահովված չէ: Չե՞ք կարծում, որ դատարաններն ու իրավապահ մյուս մարմիններն իրենց քննությունները կտանեն իշխանությունների կողմից ոչ ցանկալի լրագրողին կամ լրատվամիջոցին պատժելու ուղղությամբ: Արդյոք ճիշտ չէ՞ր լինի, որ արդարությունը վերականգնվի նախ իրավապահ համակարգում, հետո նոր լրատվական դաշտը կարգավորող մեխանիզմներ մշակվեին:
– Համաձայն չեմ այդպիսի հարցադրման հետ, դրանք պետք է զուգահեռ գնան: Լրագրողների պաշտպանության մեխանիզմները միջազգային նորմերի տեսակետից բավականին հզոր են, եւ միջազգային հանրությունը բավականին նրբազգաց է այս հարցում: Ընդհուպ մինչեւ լրագրողից տեղեկատվության աղբյուրը բացահայտելու իրավունքն է խիստ սահմանափակված: Իսկ եթե ասում եք, թե մեր իրավական ավանդույթն այնպիսին է, որ մտավախություն կա, թե կարող է մանիպուլյացիաների արդյունք դառնալ, իհարկե, ես համոզված եմ, որ կդառնա: Գործող օրենսդրությունն էլ այդ հնարավորությունը տալիս է: Լրագրողներն էլ պետք է զգոն լինեն եւ չգնան պատվերային համագործակցության: Շատ դեպքերում խոսքի ազատության տակ լրագրողներն էլ այնպիսի բաներ են անում, որոնք կապ չունեն տեղեկատվության հետ:
– Լրագրողն ինչպե՞ս ապացուցի իր տեղեկատվության հավաստիությունը, երբ համեստ աշխատավարձ ստացող պաշտոնյայի ահռելի ունեցվածքը գրանցված է իր զոքանչի կամ աշխատողի անունով: Կամ ինչպե՞ս ապացուցենք պաշտոնյայի կատարած հանցագործությունը, երբ դա քողարկվում է իրավապահ բոլոր համակարգերի կողմից: Տեղեկատվություն հրապարակելու դեպքում էլ դա դառնում է զրպարտություն, ինչն արդեն բարոյական վնասի` խոշոր տուգանքի փոխհատուցում է ենթադրելու:
– Իհարկե, շատ բաներ կան, որ գիտենք, բայց ապացուցել չենք կարող: Բայց ԶԼՄ-ներն էլ իրենց մեղքը ունեն: Բայց դա չի նշանակում, որ պետք է այնպես կարգավորես, որ խնդիր առաջացնի: Եթե պետք է ընտրել՝ ո՞ր ճանապարհով գնալ` ընդհանրապես լրատվամիջոցներին լռեցնե՞լ, թե՞ դրանք աշխատեն, թեկուզ մի քիչ էլ իռացիոնալ բաներ գրեն: Ես կողմնակից եմ, որ ԶԼՄ-ները չսահմանափակվեն, որովհետեւ դա վտանգավոր կլինի: Եթե շրջանառության մեջ դրված օրինագծերը գնան լրատվամիջոցներին լռեցնելու ճանապարհով, դա կնշանակի՝ ուղիղ ճանապարհ դեպի ավտորիտար, տոտալիտար համակարգ: Ձեր ասած արդար դատաքննության իրավունքը խոսքի ազատության հետ միասին ժողովրդավարության 2 հիմնական բանալիներն են: Խոսքի ազատությունը պետք է պաշտպանված լինի, եթե նույնիսկ այնտեղ շեղումներ կան: ԶԼՄ-ներն ընդամենը մեր երկրում եղած իրավիճակի հայելին են: Եթե տնտեսական համակարգը առողջ լինի, ԶԼՄ-ներն էլ այդպիսի բաներ չեն գրի, ունեցվածքի տերն էլ չի փորձի լրատվամիջոցի հետ հաշվեհարդար տեսնել: Այդ տեսակետից, այո, մտավախություն ունեմ, որ այս նախագիծը ունքը սարքելու տեղ՝ աչքը կհանի: Ես չգիտեմ, թե վերջնական ինչ օրենք կընդունվի: Ես գրեթե համոզված եմ, որ այդ մեխանիզմները կարող են շատ կամայական կիրառվել թերթերի նկատմամբ: Եվ ես մտավախություն ունեմ, որ հիմնականում դրանց ծանրությունը կընկնի ընդդիմադիր թերթերի վրա: