– Պարոն Նիկոյան, ԵԽ ԽՎ Մոնիտորինգի հանձնաժողովում ՀՀ հարցով համազեկուցողներ Ջոն Պրեսկոտի եւ Ժորժ Կոլոմբիեի չհրապարակված, բայց գաղտնազերծված զեկույցում նշվում է, թե Ձեր զեկույցի «ամենաակնհայտ թերություններից մեկն այն է, որ այն բավականաչափ միակողմանի է, որ հանձնաժողովը մեղքը բարդել է ընդդիմության վրա եւ հիմնականում խուսափել է որեւէ մեղադրանք ներկայացնել իշխանություններին»: Ընդունո՞ւմ եք այս մեղադրանքը:
– Ես չեմ ուզում անդրադառնալ այդ` այսպես ասած, զեկույցին, քանի որ դա պաշտոնապես չի հնչել: Ես մտահոգված եմ, որ դա ենթատեքստից կտրված մի միտք է եւ դրան անդրադառնալն այնքան էլ ճիշտ չի լինի, բայց ամեն դեպքում պատասխանեմ ձեր հարցին: Միգուցե ես համազեկուցողների ցանկությունները չեմ բավարարել: Միգուցե նաեւ հասարակության մեջ կան շերտեր, մարդիկ, քաղաքական ուժեր, որոնց ցանկություններն այդ զեկույցը չի բավարարել: Բայց հանձնաժողովը մեկուկես տարի աշխատել է այդ զեկույցի վրա, եւ նպատակը Պրեսկոտի ու Կոլոմբիեի ցանկությունները բավարարելը չի եղել: Մենք փորձել ենք մեր խոսքը մեր հանրությանն ուղղել: Մեզ համար կարեւոր էր, թե ինչպիսին կլինի մեր հանրության տեսակետը: Թե Պրեկոտն ու Կոլոմբիեն ինչպիսի՞ մոտեցում կցուցաբերեն, իրենց դուր կգա՞, թե՞ ոչ, իրենց ճաշակին կբռնի՞, դա իրենց խնդիրն է:
– Բայց դա նաեւ Հայաստանի խնդիրն է, քանի որ մարտի 1-ի ու դրան հետեւած իրադարձությունների պատճառով մեր երկիրը գտնվում է ԵԽ ԽՎ-ի մոնիտորինգի ռեժիմում:
– Խնդիրն այն է, որ միգուցե իրենց դուր չի գալիս այն հանգամանքը, որ Հայաստանում ներքաղաքական կայունություն է: Կուզենային, որ լինի այնպես, ինչպես 1-1,5 տարի առաջ էր Հայաստանում, որ կարեւորվեն իրենք, այցելեն, միսիոներական դերակատարություններ ունենան, ցուցումներ տան վերադասի կարգավիճակով: Այդ ինչպե՞ս է, որ դուք ձեր երկրի պատգամավորների գրածին թերահավատորեն եք մոտենում, նրանցը ընդունում եք որպես վերին աստիճանի ճշմարտություն: Ավելի շուտ դա է ինձ մտահոգողը:
– Ընդդիմադիրների բավականին լայն զանգվածը նույնպես թերահավատորեն է վերաբերվում Ձեր զեկույցին:
– Ես ասել եմ, որ այդ զեկույցը քննադատելու իրավունք ունի նախ այն մարդը, ով դա կարդացել է: Երկրորդը` հենց սկզբից էլ հայտարարել եմ, որ զեկույցը չի կարող բոլորին դուր գալ, երբ նույն երեւույթի նկատմամբ կա ծայրահեղ հակադիր մոտեցումներ: Միգուցե պետական մարմինները սպասում էին, որ պետք է գրվեր, թե այդ վատ հայրենասերները, ազգի դավաճանները հավաքվեցին ու փորձեցին պետության ճակատագիրը լուծել, դրանց բոլորին պետք է դատապարտել եւ այլն: Միգուցե ընդդիմությունն ուզում էր, որ ես գրեի, թե այս վատ իշխանությունները հարձակվեցին խեղճ ժողովրդի վրա, ջարդեցին, փշրեցին եւ այլն: Բայց այդպես չի եղել: Ամեն դեպքում փորձ է արվել վերլուծել, թե ինչ է տեղի ունեցել եւ ինչու է տեղի ունեցել:
– Համազեկուցողները նաեւ նշել են, որ պետք է հայտնաբերվեին գոնե «Չերյոմուխա 7» հատուկ միջոցից զոհված մարդկանց վրա կրակողները: Չէ՞ որ կրակողները ոստիկաններն են եղել:
– Եթե դա համարել են հանձնաժողովի թերությունը, ուրեմն այդ մարդիկ իրենց մտածելակերպով թերի են, որովհետեւ հանձնաժողովն ամեն ինչ արեց, ընդհուպ մինչեւ միջազգային կազմակերպություններին դիմեց` թե կա՞ որեւէ տեղ, որտեղ հնարավոր լինի փորձաքննություն իրականացնել եւ ճշտել, թե ո՞ր հրազենից է արձակվել զոհերի մարմնից հանած գնդակը: Միջազգային որեւէ փորձագիտական կենտրոն չվերցրեց իր վրա այդ պարտականությունը: Բոլորը ժխտեցին, թե նման բան հնարավոր չէ իրականացնել: Իրենք դա լավ գիտեն: Եվ եթե այդպես են բնութագրել, ուրեմն իրենք չեն հասկանում կամ էլ դիտավորյալ չեն ուզում հասկանալ:
– Դիտողություն կար, թե Ձեր զեկույցում ընդհանրապես չեն քննարկվել ու վերլուծվել մարտի 1-ին հաջորդած իրադարձությունները, մասնավորապես` ընդդիմության մեծ թվով աջակիցների ձերբակալություններն ու քրեական հետապնդումները:
– Ուրեմն նրանք պետք է կարդային հանձնաժողովի առջեւ դրված երեք խնդիրները: Դրանից դուրս հազարավոր խնդիրներ կային, որոնք մեր իրավասությունների շրջանակում չէին: Իսկ հանձնաժողովը, թեեւ ոչ ուղղակիորեն, բայց ամեն դեպքում այդ հարցերին էլ անդրադարձել է: Իրենք ուզում էին իրենց կամ Եվախորհրդի ուզած ձեւո՞վ այդ հարցերը դրվեն:
– ԵԽ ԽՎ-ում հայաստանյան պատվիրակության ՀՅԴ-ական անդամ Արմեն Ռուստամյանը համազեկուցողների զեկույցը գնահատեց օբյեկտիվ:
– Չեմ ուզում գնահատել իմ գործընկերների գնահատականները, որովհետեւ դա վերաբերում է չընթերցված զեկույցին: Եթե այդ զեկույցը պաշտոնապես լինի, եւ իմ գործընկերներն իրենց տեսակետը հայտնեն, ես իմ տեսակետը անպայման յուրաքանչյուրի դեպքում կարտահայտեմ:
– Նախ շատ անսպասելի կերպով հայտարարվեց, թե համազեկուցողների զեկույցը քննարկվելու է Մոնիտորինգի նիստում: Հետո այն չքննարկվեց, որովհետեւ համազեկուցողները չէին ներկայացել: Ու թեեւ զեկույցը չքննարկվեց, բայց այն գաղտնազերծվեց: Չե՞ք կիսում այն կարծիքը, որ այս գործընթացները կապ ունեն հայ-թուրքական հարաբերությունների կամ ԼՂՀ հարցերի կարգավորման հետ:
– Ոչ, ոչ: Եթե դուք կարծում եք, որ Պրեսկոտի կյանքի նպատակը Հայաստանում ժողովրդավարության կամ ժողովրդի խնդիրները լուծելն է, կարծում եմ, որ դա այնքան էլ այդպես չէ: Իհարկե, նա դեմ չի լինի, որ Հայաստանը լավ երկիր լինի, բայց դա մեր խնդիրն է: Մենք պետք է այդ լավ երկիրը կառուցենք, ոչ թե Պրեսկոտն ու Կոլոմբիեն: Եվ պետք չէ նրա քայլերը շատ մեծ լրջությամբ ընդունել: Եթե նրան պետք էր Կոպենհագենում լինել, իհարկե, պետք է գնար այնտեղ: Ինչ է, Պրեսկոտ եւ Կոլոմբիե քեռինե՞րը պետք է Հայաստանը լավ երկիր սարքեն:
– Երկու օր առաջ մեղադրող կողմը ՀԺ օրաթերթի գլխավոր խմբագիր Նիկոլ Փաշինյանի նկատմամբ պահանջեց 8 տարվա ազատազրկման պատիժ: ԱԺ ժամանակավոր հանձնաժողովի գործունեության ընթացքում դուք լավ եք ուսումնասիրել մարտի 1-ի իրադարձությունները: Ինչպե՞ս եք գնահատում այդ պահանջը:
– Ես չեմ ուզում այլեւս անդրադառնալ այդ խնդիրներին, չեմ ուզում մտնել դատաիրավական համակարգի գործառույթների մեջ եւ դատողություններ անել: Կարեւոր չէ, թե ինչ են պահանջում, կարեւորն այն է, թե դատարանն ինչ որոշում կընդունի:
– Ձեր կուսակից եւ գործընկեր Էդուարդ Շարմազանովը հայտարարել էր, թե Մարտի 1-ի էջը փակված է: Կիսո՞ւմ եք այդ կարծիքը:
– Մարտի 1-ի էջը փակված է այն մարդկանց համար, ովքեր չեն ուզում, որ մեր երկրում նման բաները կրկնվեն: Իսկ ովքեր փորձում են անընդհատ Մարտի 1-ի մասին խոսել, ապա նրանք ինչ-որ կերպ ձգտում են նման երեւույթների կրկնությունը: Մենք ուզում ենք մեր երկիրը առա՞ջ տանել, թե՞ անընդհատ ուզում ենք ապրել Մարտի 1-ով: