«Սա նման է, որ կանգնես ու մարդուն ասես, թե իր մայրն անբարոյական է»,- երեկ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամում կազմակերպված քննարկման ժամանակ նման հայտարարություն արեց թուրքական հայտնի «Զաման» թերթի լրագրող Յավուզ Բայդարը` անդրադառնալով հայոց ցեղասպանության նկատմամբ թուրք ժողովրդի ունեցած ժխտողական վերաբերմունքին: Թուրք լրագրողը նախ պատմեց, որ իր քաղաքական հայացքների պատճառով 16 տարի ապրել է Շվեդիայում: Այդ երկրում ցանկացել է ծանոթանալ քրդական խնդրին, բայց խորհուրդ են տվել ուսումնասիրել հայկական հարցը` բացատրելով, որ դա է այն խնդիրը, որին բախվելու է Թուրքիան: Բայդարի խոսքերով` Թուրքիայի երիտասարդությունը հիմա հետաքրքրված է թե քրդական, թե հայկական խնդիրներով եւ հասկանում է, որ առանց այդ հարցերը լուծելու հնարավոր չէ առաջ գնալ: Լրագրողի խոսքերով՝ հիմա Թուրքիայում հասարակությունը փորձում է այդ խնդիրները լուծելու ճանապարհներ գտնել: Նա անդրադարձավ նաեւ նախաստորագրված արձանագրություններին ու ասաց, թե իր երկրի բնակչության մոտ 70 տոկոսը կողմ է դրանց ստորագրմանը եւ հայ-թուրքական հարաբերությունների հաստատմանը: «Կարծում եմ, որ նրանք նույնիսկ ծանոթ չեն արձանագրությունների բովանդակությանը, սակայն բնազդաբար հասկանում են, որ պետք է հարաբերությունները լավացնեն հարեւանների հետ: Պետք է բացել ոչ միայն ֆիզիկական սահմաններ, այլ նաեւ հոգեբանական սահմանները: Բայց դա շատ դժվար պատմություն է, քանի որ մարդիկ երկար տարիներ չեն իմացել պատմությունը»,- ասում է Զ.Բայդարը:
Նա իր խոսքում «պատմության սեւ էջեր», «շատ վատ բաներ» եւ նման ձեւակերպումներ էր ներկայացնում հայոց ցեղասպանության մասին: Ընդունում ու նույնիսկ ինքն էր ասում, որ թուրքերը վատ են վարվել հայերի հետ, կարծես թե, որպես այդ ազգի ներկայացուցիչ, անուղղակիորեն դատապարտում էր իր նախնիների արարքը: Բայց այդ ամբողջ ընթացքում այդպես էլ «ցեղասպանություն» արտահայտությունը չօգտագործեց: Ինչո՞ւ, փորձեցինք պարզել հանդիպման ավարտին: «Ինձ համար պարզ է, որ 1941թ. ՄԱԿ-ի Արձանագրությամբ դա հենց կոչվել է ցեղասպանություն, ես ընդունում եմ դա: 8000 մարդ է Բոսնիայում սպանվել, դա նույնպես ցեղասպանություն է, հայկական ցեղասպանությունը նույնպես ցեղասպանություն է: Սակայն, դա չէ հարցը, թե քանի մարդ է սպանվել: Խնդիրն այն է, թե մարդիկ ինչ ցավ են տարել: Ես կողմ եմ, որ մարդիկ պետք է կիսեն իրենց ցավը: Ես կարեւորում եմ մարդկային ցավի գործոնը, քան թե ցեղասպանությունն ինքնին: Ես գրեթե երբեք չեմ օգտագործում «ցեղասպանություն» բառը, թեպետ, ես խորապես հավատում եմ, որ դա ցեղասպանություն է: Ինձ համար ամենակարեւորն է խոսել մարդկանց հետ, խոսել թուրքի հետ, խոսել ցավի ու մարդկային ողբերգության մասին: Երբ ես ասում եմ` ցեղասպանություն, այդ բառն իրենից ոչինչ չի ասում, դա ուղղակիորեն փակում է դռները մեր միջեւ: Այդ բառն այնքան շատ է օգտագործվում քաղաքական ասպարեզում, ամբողջապես գետնին է հավասարեցնում կառուցողական զրույցները: Ես համարյա միշտ իմ հրապարակումներում, մարդկանց հետ շփումներում օգտագործում եմ «Մեծ եղեռն» տերմինը, որն ինքնին նշանակում է մեծ ողբերգություն: Ես փորձում եմ մարդկանց սրտի հետ խոսել,- երկար բացատրեց թուրք լրագրողը: Ամեն դեպքում. որքան էլ փորձի առաջադեմ ու իր նախնիների արարքները դատապատող ներկայանալ, այնուամենայնիվ, Յ.Բայդարը Թուրքիայի քաղաքացի է ու Հայաստան է եկել ոչ «ինքնաբուխ» ` միայն իր սրտի թելադրանքով: Միամտություն կլինի կարծել, որ այս այցի ու իր ժողովրդի մասին արտահայտելիք մտքերի մասին իր երկրում նախապես տեղյակ չեն եղել: Եվ ոչ միայն իր երկրում: Քննարկման ավարտին հատուկ տեղեկացվեց, որ այդ հանդիպումը կազմակերպվել է Նորվեգիայի հովանավորությամբ: Այսինքն՝ թուրք լրագրողի այցն ու հայտնած մտքերը ամբողջապես տեղավորվում են հայ-թուրքական հարաբերությունների հաստատման գործընթացի նկատմամբ Արեւմուտքի հետաքրքրությունների շրջանակներում: Բայց այդ դեպքում առաջին հայացքից տարօրինակ է, որ հանդիպումը կազմակերպել է այդ գործընթացը անխնա քննադատող Վ.Օսկանյանը, ով «Սիվիլիթաս» հիմնադրամի հիմնադիրն է: Հիշեցնենք, որ օրեր առաջ «Սիվիլիթասը» հովանավորել էր նաեւ «Մոսկվա» կինոթատրոնում «Սիրելի եղբայրս, հայերը Թուրքիայում 100 տարի առաջ» խորագիրը կրող բացիկների հավաքածուի ցուցահանդեսը, որը հետո որակվեց «թուրքական քարոզչություն»: «Հայաստանում հակահայկական քարոզչություն է տեղի ունենում, թուրքական քարոզչություն, որը կատարում է նախկին ԱԳ նախարար Վ. Օսկանյանը»,- հայտարարել էր պատմաբան Գեւորգ Յազանչյանը: Հարցին` արդյո՞ք այս քննարկումն ու նաեւ թուրք լրագրողին հրավիրելը նույն այդ քարոզչության շրջանակում չէ, Վ.Օսկանյանը ուղղակիորեն չպատասխանեց: «Սիվիլիթասը» ու ես անձնապես միշտ երկխոսության կողմ ենք եղել, կարծում ենք, որ դա անհրաժեշտ է, նաեւ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը վերջիվերջո պետք է ծնվի նման երկխոսությունից եւ ոչ թե հապճեպ ժամկետների ազդեցության տակ գնալ արտաքին ճնշումների ներքո համաձայնությունների»,- ասաց նա: Իսկ ԱԳՆ նախկին աշխատակից Արա Պապյանը թուրք լրագրողի արտահայտած մտքերը «անկեղծ» չհամարեց: Ավելին, նրա կարծիքով՝ Յ.Բայդարի այցը Արեւմուտքի նախագծած հայ-թուրքական հաշտեցման մեծ գործընթացի մի մասն է: «Նորվեգացիները պատահական չեն փող տվել այս քննարկումը կազմակերպելու համար: Այս պրոցեսը ամիսներ, ես կասեի, որ տարիներ առաջ է սկսվել: Մարդիկ փող են տալիս ու ասում` գնացեք, լավ բաներ խոսացեք»,- կարծում է Ա.Պապյանը: