– Ձեզ բավարարո՞ւմ է այն, որ Հատուկ քննչական ծառայությունը մարտիմեկյան իրադարձությունների ժամանակ քաղաքացիների նկատմամբ բռնություն կիրառելու համար մեղադրանք է առաջադրել միայն մի ոստիկանի` Գեղամ Հարությունյանին: Այն դեպքում, երբ «Չերյոմուխա-7» կիրառած ոստիկանները ոչ միայն ազատության, այլեւ ծառայության մեջ են:
– Ոստիկանության նկատմամբ քրեական հետապնդում իրականացնողը նախաքննական մարմինն է, որը իրականացնում է: Եվ մի քանի մասով` նաեւ հատուկ միջոցների կիրառման դեպքում, երբ կան զոհեր, իրականացվում է նախաքննություն: Մարտի 1-ի առավոտյան հրապարակում 4-5 ոստիկան էին ծեծի ենթարկում: Երկրորդը` գիշերը «Նիվա» մեքենայի մոտ 2 ոստիկան էին ծեծի ենթարկում Գլաձոր համալսարանի մոտ գտնվող երիտասարդներին: Սա եւս պետք է քննության առարկա դառնա: Բայց այնպես չէ, որ ոստիկանը ծեծելու իրավունք չունի: Եթե կա ռետինե մահակ, ապա նա կիրառելու իրավունք ունի, բայց պետք է ինքը ապացուցի, որ դրա անհրաժեշտությունը կար եւ իրավաչափ էր: Յուրաքանչյուր նման դեպք պետք է նախաքննական մարմինը քննության առարկա դարձնի: Իսկ մենք պետք է հասկանանք, որ Ոստիկանության նկատմամբ քրեական հետապնդում իրականացնելը երբեք էլ չի նշանակում, որ անպայմանորեն այդ գործողությունների արդյունքում նա պետք է բանտ նստի: Եթե նա հարվածել է մեկին, ով մարմնական վնասվածք չի ստացել, ապա դա կարող է դառնալ կարգապահական կամ այլ քննության առարկա:
– Դուք անընդհատ ասում եք, թե հանձնաժողովն իր առջեւ դրված խնդիրներից չի կարող կատարել մեկը` մահվան հանգամանքների բացահայտումը: Մինչդեռ փաստահավաք խմբի անդամները Ձեզ զեկույցներ են ներկայացրել, որտեղ հինգ զոհերի մահվան հանգամանքների մասին փաստեր կան: Մի՞թե դրանք չեն կարող օգտակար լինել:
– Այնտեղ կան նախաքննական մարմնի աշխատանքների բացթողումներին վերաբերող պահեր, բավականին խախտումներ: Բերված փաստերից մի մասի դեպքում նախաքննական մարմինը բավականին մանրամասն բացատրություն է տվել, մի մասը ընդունել է, մի մասի դեպքում էլ մենք չենք ընդունել նախաքննական մարմնի բացատրությունները: Տիգրան Աբգարյանի մահվան հանգամանքների մասով քննադատում են քննիչների աշխատանքը, փորձագետների կատարած աշխատանքին փորձագիտական պատասխան են տալիս, գտնում են, որ կան սխալներ: Հաջորդ օրը ինչ-որ թերթում գրում են, թե ոստիկանները չէին ուզում ժողովրդի վրա կրակել, բունտ բարձրացրեցին, ներքին զորքերի հրամանատար Գրիգոր Գրիգորյանը ավտոմատը վերցրեց, գնաց, ու այնտեղից լսվեց կրակահերթ, եւ զոհվեց Տ.Աբգարյանը: Կամ` վերլուծություններ են արել «Չերյոմուխա 7»-ի մասին, բայց այնտեղ չկա կոնկրետ փաստ, թե ում «Չերյոմուխայից» է մարդ մահացել: Հստակ պնդումներ չկան: Իհարկե, այդ նյութերում կան բավականին տվյալներ, որոնց կանդրադառնանք, բայց նրանց արած եզրակացությունները չեմ կարող ընդունել, ինչպես որ չեմ կարող ընդունել Ոստիկանության արած եզրակացությունները:
– ԱԺ ՀՀԿ խմբակցության ղեկավար Գալուստ Սահակյանը հայտարարեց, թե հանձնաժողովը կատարել է իր առջեւ դրված խնդիրները: Դուք որպես հանձնաժողովի նախագահ՝ նույն կարծիքի՞ն եք:
– Ես բազմաթիվ անգամ ասել եմ, որ հանձնաժողովը կատարել է իր առջեւ դրված բոլոր խնդիրները` նաեւ մահվան հանգամանքների առումով, եթե հանգամանքը նկատի ունենք բառիս բուն իմաստով հանգամանք: Իսկ եթե խնդիրը դրված է, թե ում գործողության արդյունքում է մահ պատճառվել, իհարկե, այդ դաշտում խնդիրներ կան: Հանձնաժողովը չի կարողացել ասել, որ այս մարդու գործողության արդյունքում մահացել է այս մարդը: Իսկ թե կոնկրետ ինչ հանգամանքներում է սպանվել, դա ճշտված է:
– Դուք անդրադառնալու եք ընդդիմության, իշխանության եւ իշխանության մասը կազմող իրավապահ համակարգի գործունեությանը: Կարո՞ղ եք ասել, թե այս երեք կողմերից հատկապես որին է ուղղված լինելու հանձնաժողովի քննադատությունը:
– Իմ առաջ նման խնդիրներ չկան, իհարկե, իրավապահ մարմինների, դատաիրավական համակարգի գործունեություններին գնահատականներ կլինեն: Բայց այսօր հանձնաժողովի առաջ դրված խնդիրներից ամենակարեւորը իրավական, քաղաքական բնույթի այնպիսի առաջարկներ ներկայացնելն է, որոնք կբացառեն նման երեւույթների կրկնությունը: Մենք չենք կարող 10 զոհերին հետ բերել: Իհարկե, դա չկրկնելու լավագույն լուծումն այն է, որ գործեն պատժելիության մեխանիզմները: Բայց շատ կարեւոր է, որ գործեն նաեւ մյուս մեխանիզմները, որպեսզի նման երեւույթները մեր երկրում բացառվեն: Չէ՞ որ սոցիալ-տնտեսական, իրավական բնույթի բազմաթիվ խնդիրներ կան մեր երկրում: Հանձնաժողովը չպե՞տք է անդրադառնա դրանց: Իսկ ԱԺ որոշման համաձայն՝ հանձնաժողովի առջեւ դրվել է Ոստիկանության գործողությունների իրավաչափության եւ համաչափության գնահատականը, այսինքն՝ ես պետք է գնահատական տամ միայն նրանց գործողություններին: Եվ այդ գնահատականը ժամային ու տարածքային առումով տարանջատել ենք: Ազատության հրապարակի, հարակից փողոցների եւ Ֆրանսիական դեսպանատան մոտ տեղի ունեցող գործողություններին տարբեր գնահատական ենք տալու:
– Իսկ հանձնաժողովին հաջողվե՞լ է տալ այդ պատճառների գնահատականը եւ անել այնպիսի առաջարկություններ, որոնք կբացառեն նման իրադարձությունների կրկնությունը:
– Ես ասացի այն, ինչ չի հաջողվել, մնացած ամեն ինչը, ըստ ինձ, հաջողվել է:
– Ձեր զեկույցն իրավական որեւէ հետեւանք ունենալո՞ւ է:
– Բարդ է ասել: Ենթադրենք` նախաքննական մարմնի կամ որոշ քննիչների որոշ գործողությունների դեպքում փաստահավաք խումբը եւ մենք գտնում ենք, որ թերություններ են եղել: Մենք դա մատնացույց ենք անելու եւ առաջարկելու ենք դա քննարկման առարկա դարձնել: Թե ինչ հետեւանք կունենա, դա արդեն հանձնաժողովի լիազորություններից դուրս է: Կամ Ոստիկանության կոնկրետ պաշտոնյաների գործողությունների վերաբերյալ` չմոռանանք, որ մարտի 1-ի իրադարձություններից հետո պաշտոնանկ արվեցին ոստիկանապետը, ոստիկանապետի առաջին տեղակալը, ներքին զորքերի հրամանատարը եւ այլք:
– Հայտնի է, որ մարտի 1-ին եւ դրանից առաջ նախագահական նստավայրում գործողությունները համակարգող՝ գործել է շտաբ, որի անդամները եղել են բարձրաստիճան պաշտոնյաներ: Դուք հանդիպե՞լ եք նրանց հետ, կամ պարզե՞լ եք այդ շտաբի գործունեության իրավաչափությունը:
– Այնտեղ կա նախագահի հրամանագրի հետ կապված միջոցառումների պլան, թե համատեղ ուժերով ինչ պետք է իրականացնեն Ոստիկանության եւ Պաշտպանության նախարարության համապատասխան ուժերը: Կար այդ պլանը, ես ներկայացրել եմ նիստերի ժամանակ:
– Զեկույցը կազմելիս նմանատիպ ի՞նչ օրինակներ եք ունեցել ձեռքի տակ:
– Ե՛վ կառուցվածքի, եւ՛ գնահատականի առումով հանձնաժողովն իր զեկույցը կազմելիս փորձում է օգտվել ՀՀ-ում եղած նմանատիպ զեկույցներից, ինչպես նաեւ միջազգային փորձից: Ցավոք սրտի, մինչեւ հիմա ՀՀ-ում եղած զեկույցներից, որը կուզենայի օրինակելի տեսնել, հոկտեմբերի 27-ի զեկույցն է, որը, սակայն, ընդօրինակելու ոչինչ չտվեց: Ես փորձում եմ օգտվել նաեւ ՄԻ պաշտպանի զեկույցից:
– Թե՛ հոկտեմբերի 27-ի, թե՛ «Մազութի գործի», եւ թե՛ այլ գործերի համար ստեղծված խորհրդարանական հանձնաժողովները, կարելի է ասել` էական ոչինչ չբացահայտեցին: Նույնիսկ կարծիք կար, որ դրանք ստեղծվեցին այդ գործերը ծածկադմփոց անելու համար: Նման կարծիք հնչում է նաեւ Ձեր ղեկավարած հանձնաժողովի վերաբերյալ:
– Եթե կարծում եք, որ 110 էջում ծածկադմփոց է արվում, չարաչար սխալվում եք:
– ԵԽ ԽՎ-ն իր 1677 զեկույցում կարեւորել է Ձեր հանձնաժողովի աշխատանքը եւ համարել է, որ վերջնական զեկույցը ցույց կտա, թե բավարարվե՞լ են անկողմնակալության ու վստահության չափանիշները: Արդյո՞ք հանձնաժողովի զեկույցը կկարողանա բավարարել այս պահանջը:
– Իմ զեկույցը առաջին հերթին ուղղված է լինելու մեր հասարակության լայն զանգվածներին, այն մարդկանց, ովքեր ընդունակ են անաչառ ձեւով նստել եւ եզրակացնել: Ինձ համար կարեւոր է մեր ազգաբնչակչցության մեծամասնության կարծիքը: Ես հասկանում եմ, որ դժգոհներ կլինեն, կլինեն մարդիկ, ովքեր լրիվ հակառակն են ասելու: Այն մարդիկ, ովքեր ի սկզբանե մերժել են հանձնաժողովին եւ նրա աշխատանքը, նրանք կմերժեն նաեւ զեկույցը:
– Հանձնաժողովը գոյություն ունի ավելի քան 1 տարի, այդ ընթացքում չե՞ք պարզել, թե ինչ վերաբերմունք ունեն հասարակության լայն զանգվածները:
– Ոչ, ես ընդամենը կարող եմ փողոցում քայլելիս՝ նրանց հայացքներից որսալ իմ նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը:
– Եվ ի՞նչ եք որսացել:
– Գիտեմ` ինչ եմ որսացել: Զեկույցից հետո նոր կերեւա, թե ինչ վերաբերմունք ունեն դրա նկատմամբ: Ինձ համար զավեշտալի թվաց այն հանգամանքը, որ դեռեւս պատրաստ չլինելու պարագայում հայտարարություններ են հնչում, թե չենք ընդունելու այս զեկույցը:
– Ձեր կարծիքով՝ 10 զոհերի հարազատները գոհ կլինե՞ն զեկույցից:
– Ոչ: Նրանց հետաքրքրում է, թե ում գործողությունների պատճառով է զոհվել իրենց հարազատը: Նրանք չունեն դրա պատասխանը, բնականաբար, դժգոհ են մնալու: Ես էլ եմ դժգոհ դրանից:
– Պարոն Նիկոյան, չե՞ք զղջում, որ ստանձնել եք այդ հանձնաժողովի ղեկավարի պատասխանատվությունը: Չէ՞ որ Ձեր անունն այսուհետ կապված է մնալու մարտի 1-ի դեպքերի եւ այս հանձնաժողովի հետ:
– Անկեղծորեն եմ ասում` չեմ փոշմանել, եւ կարծում եմ, որ պարտավոր եմ նման կարեւոր իրադարձությունների համար իմ միջամտությունը եւ աշխատանքը ցուցաբերել: Իհարկե, սկզբնական շրջանում ինձ մոտ էլ է հարց առաջացել, թե ինչո՞ւ` ես: Հետո աշխատանքի ընթացքում ինձ մոտ ձեւավորվեց այս հարցը` իսկ ինչո՞ւ՝ ոչ ես: Դժվարությունները մարդու համար են, յուրաքանչյուր մարդ պետք է ցույց տա, որ կարող է աշխատել: Եվ ամենակարեւորը, անկախ այն հանգամանքից, որ դառնում ես քննադատության, հասարակական ուշադրության թիրախ, միեւնույն է, սա այնպիսի իրադարձություն էր մեր ժողովրդի կյանքում, որը երբեք չի մոռացվելու: Ես, լինելով կուսակցական, ինձ համարելով ազգայնական գաղափարներ կրող, ազնիվ ապրող մարդ, գտնում եմ, որ ինչո՞ւ նման իրադարձություններում իմ տեսակը պիտի չլիներ, եւ ես չպետք է լինեի: