«Դա ինձ հավատ չի ներշնչում»,- անդրադառնալով Դատաբժշկական կենտրոնի ղեկավար Շոթա Վարդանյանի հայտնի «կենդանական վարկածին»` երեկ հայտարարել է ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան Արմեն Հարությունյանը: Հիշեցնենք, որ Շ.Վարդանյանը մարտի 1-ի դեպքերն ուսումնասիրող ԱԺ ժամանակավոր հանձնաժողովի նիստում` հրապարակելով այդ իրադարձությունները պատկերող տեսաերիզի իր «փորձագիտական եզրակացությունը», հայտարարել էր, թե դրանում երեւացողը ոչ թե մարդու, այլ` խոճկորի ծնոտ է, լեզուն էլ` հորթի է: Ի դեպ, Ա. Հարությունյանը այն եզակի, եթե ոչ՝ միակ պաշտոնյան է, ով մարտի 1-ին գտնվել է Ալեքսանդր Մյասնիկյանի արձանի մոտ` դեպքի վայրում: Արդյո՞ք նա այնտեղ խոճկորի կամ հորթի հանդիպել է: Եվ ընդհանրապես` որպես Երեւանի բնակիչ, երբեւէ Երեւանի փողոցներում վազվզող խոճկոր կամ հորթ տեսե՞լ է: «Չէ, նման բան չեմ տեսել: Երբեք Երեւանի փողոցներում նման բաներ չեմ տեսել: Նույնիսկ զեբրայի պոչ չեմ տեսել»,- ի պատասխան՝ ասել է Մարդու իրավունքների պաշտպանը:
Մարդու իրավունքների պաշտպան Արմեն Հարությունյանը մարտի 1-ի ողբերգական իրադարձությունների օբյեկտիվ քննության տեսակետից չափազանց կարեւոր է համարում «փաստահավաք խմբի» ստեղծումը, որը նաեւ միջազգային փորձաքննության կներկայացնի ընդդիմության կողմից մարտի 1-ի դեպքերն ուսումնասիրող ԱԺ ժամանակավոր հանձնաժողովին ներկայացրած տեսաերիզը:
Այդ մասին նա հայտարարեց երեկ հրավիրված ասուլիսում: Հիշեցնենք, որ, ըստ գլխավոր դատաբժիշկ Շոթա Վարդանյանի` այդ տեսաերիզում արյան մեջ երեւացող ծնոտն ու լեզուն ոչ թե մարդու, այլ` խոճկորի եւ հորթի մարմնի մասեր են: Դա, ինչպես երեկ հայտարարեց Ա. Հարությունյանն, իրեն հավատ չի ներշնչում: «Կարծում եմ` ճիշտ կլինի նմանատիպ տեսաերիզները ներկայացնել միջազգային փորձաքննության: Ցավոք, միջազգային փորձաքննությունն ավելի շատ է հավատ ներշնչում մեր հանրության մոտ, քան նմանատիպ մարդկանց եզրակացությունները: Անձամբ ինձ դա հավատ չի ներշնչում: Ես կարծում եմ, որ այդ տեսաերիզը պետք է ավելի լուրջ ուսումնասիրվի, եւ կարծում եմ` կուսումնասիրվի: Կարծում եմ` այն փաստահավաք խումբը, որը պետք է ստեղծվի, ձեռնամուխ կլինի, որպեսզի նման տեսաերիզները միջազգային փորձաքննության ներկայացվեն եւ հստակ ուսումնասիրվեն»,- հայտարարեց Ա. Հարությունյանը:
Հարցին, թե` հնարավո՞ր է այդ խմբում ընդգրկվի նաեւ Շոթա Վարդանյանը, պաշտպանը պատասխանեց. «Դա ինձ չի հետաքրքրում: Ինձ հետաքրքրում է այն, որ այս խմբի ձեւավորման հիմքում ոչ թե կոալիցիոն մեծամասնության սկզբունքն է լինելու, այլ` պարիտետային: Այսինքն` հավասար թվով անկախ փորձագետներ են լինելու իշխանության եւ ընդդիմության կողմից: Ընդդիմություն ասելով` նկատի ունեմ` մեկ ներկայացուցիչ «Ժառանգությունից», մեկ ներկայացուցիչ` Հայ Ազգային կոնգրեսից: Այս հավասար պայմաններում խումբը շատ ավելի հեշտ կաշխատի, եւ սա արդեն հնարավորություն կտա, որպեսզի բոլորի հարցադրումները, ձայնը լսելի լինի: Եթե նույնիսկ հարցն անպատասխան մնա, դա էլ արդեն պատասխան է»:
Դիտարկմանը` յոթ ամիս շարունակ ի՞նչ են անում այն 70 քննիչները, որոնք զբաղված են մարտի 1-ի գործի ուսումնասիրությամբ, եթե այսօր հույսը նոր ստեղծվելիք փաստահավաք խումբն է, Ա. Հարությունյանը պատասխանեց, թե ինքը տեղյակ չէ այդ քննիչների կատարած աշխատանքից: Ավելին` նա նաեւ տեղեկացրեց, որ մարտի 1-ի դեպքերի հետ կապված բազմաթիվ հարցադրումները, որոնք պաշտպանի գրասենյակն ուղղել է քննչական խմբին, մինչ օրս մնացել են անպատասխան: «Չգիտեմ այդ քննիչներն ինչ են արել, ոնց են արել, հետագայում կերեւա: Պետական կառույցն իր գործն է արել, իսկ այս պարիտետային խումբ էլ այն է, որի մասին մենք անընդհատ խոսում էինք: Դատական գործընթացը կվերջանա, նոր կգնահատենք նրանց աշխատանքը: Ես իմ հնչեցրած հարցերի պատասխանները դեռ չեմ ստացել, բայց էլի հարցեր են առաջացել: Հիշում եք, որ Ոստիկանության աշխատակիցներ եկան եւ հայտնեցին, որ իրենք չեն կարող ասել, թե այնտեղ հայտնված զենքն ումն է: Եթե այնտեղ եղած զենքը չես կարողանում ապացուցել, թե ումն է, ուրեմն` դա ոչ մեկինն էլ չէ, որովհետեւ ժողովրդավարական, իրավական երկրներում որեւէ մեկը պարտավոր չէ ապացուցելու, որ ինքն անմեղ է: Եթե կասկած ունես` դու պետք է ապացուցես, որ նա մեղավոր է, եթե չես կարողանում, վերջացավ` անմեղության կանխավարկած կա: Եթե այդ զենքն այնտեղ է եղել, որեւէ մեկին չես կարող մեղադրել»,- ասաց նա: Հարցին, թե փաստահավաք խումբն ինչպե՞ս է պարզելու` 75 քաղբանտարկյալներն ինչի՞ համար են բանտերում, Ա. Հարությունյանը պատասխանեց. «Շա՜տ հեշտ կպարզվի` չկասկածեք: Դրանք բարդ հարցեր չեն, որ պատասխանները չգտնվեն: Թող ստեղծվի` կպարզվի»:
Անդրադառնալով նախօրեին ոստիկանների կողմից Հյուսիսային պողոտայում «քաղաքական զբոսանքի» դուրս եկած քաղաքացիների նկատմամբ բռնության հերթական փաստին (ի դեպ, դա եղել է ԱԺ-ում ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի հնչեցրած հանդուրժողականության մասին ուղերձից հաշված ժամեր հետո), Ա. Հարությունյանն ասաց. «մարդիկ օրենքով իրավունք ունեն ոչ զանգվածային միջոցառումներ անել` առանց հասարակական կարգը խախտելու: Երեկոյան ժամերին բղավելը, կամ, ասենք, սեփականատերերի խանութների վրա ինչ-որ բաներ գրելը` հասարակական կարգի խախտում է, եւ Ոստիկանությունն այդ դեպքում իրավունք ունի միջամտություն ցուցաբերել: Ուրիշ բան, որ նրանք պետք է զգուշացնեն, հետո` միջոցառումներ ձեռնարկեն: Ես խոսել եմ ոստիկանապետի հետ, եւ պայմանավորվել ենք, որ այսօրեւեթ օրենքի տառին համաձայն`պարտադիր նմանատիպ դեպքերում Ոստիկանությունն անպայման բարձրախոսով պետք է զգուշացնի: Ես նաեւ խնդրել եմ, որ Ոստիկանությունը պարտադիր հրավիրի մեր արագ արձագանքման խմբի տղաներին, որպեսզի մեզ համար պարզ լինի, թե ինչ է կատարվում տվյալ տեղում: Որովհետեւ, երբ երեկ մեզ զգուշացրեցին, մեր տղաները գնացին, ու տպավությունն այնպիսին էր, որ մի կողմից՝ Ոստիկանությունն առանց զգուշացնելու սկսել է ինչ-որ միջոցառումներ իրականացնել, մյուս կողմից` Ոստիկանության նկատմամբ նաեւ տարբեր տեսակի պրովոկացիաներ կային: Այս ամենը, ես կարծում եմ` պետք է վերացվի, որովհետեւ դա չի նպաստում հանդուրժողականության մթնոլորտին: Կարծում եմ` Ոստիկանության հետ նման համագործակցությունը հնարավորություն կտա, որպեսզի թե՛ նրանք, թե՛ այդ քաղաքացիները մնան օրենքի սահմաններում, եւ մենք էլ այդտեղ ոչ թե օգտագործվենք, այլ ինքներս տեղյակ լինենք, թե ինչ է կատարվում: Բայց այն, որ երեկոյան ժամերին չի կարելի գնալ եւ բղավել շենքի տակ` դա միանշանակ է, որովհետեւ դա հասարակական կարգի խախտում է: Պետք է այդ տեսակետից օբյեկտիվ լինել: Մեր տղաներին հրավիրել են ժամը 22:00-ի սահմաններում, այնտեղ վիճակը լարված էր, եւ ի շնորհիվ մեր տղաների, այդ ամենը կանխվեց: Մենք չգիտենք, թե այնտեղ ինչ է տեղի ունեցել, բայց ես անձամբ եմ խոսել ոստիկանապետի հետ, եւ նրա խնդրանքը հետեւյալն էր. երեկոյան ժամերին չբղավել, պատերի վրա չգրել, մնացած հարցերում խնդիր չկա: Ես էլ խնդրեցի, ու նա համաձայնեց, որ նմանատիպ դեպքերում Ոստիկանությունը մինչեւ ինչ-որ միջոցներ ձեռնարկելը մեր արագ արձագանքման խմբի տղաներին կանչի, որպեսզի այդպիսի պրոբլեմ չառաջանա, եւ մենք ինքներս ականատես լինենք, թե ինչ է կատարվում: Նրանք համաձայնեցին: Այսուհետ մինչեւ Ոստիկանության կողմից ինչ-որ միջոցառումների ձեռնարկումը մենք այնտեղ կլինենք, ու հստակ կլինի, թե ինչ է կատարվում: Ոչ թե ինչ-որ միջոցներ ձեռնարկեն, հետո ասեն` ձեռնարկել ենք այսինչ, այնինչ պատճառներով»:
Երեկ, բնականաբար, անդրադարձ եղավ նաեւ սեպտեմբերի 20-ին տեղի ունեցած հանցագործությանը, որի արդյունքում Անդրանիկ Բաբայանը մահացել էր: Ըստ Ա. Հարությունյանի` «Ռադիոլուրի» տնօրեն Արթուր Սահակյանի եւ Ա. Բաբայանի հետ կապված գործը «անպատժելիության կուլմինացիան» է: Եվ, ըստ մարդու իրավունքների պաշտպանի` իրավապահները ոչ թե պետք է դիմեն հանրությանը, որ նա իրենց վստահի, այլ իրենց գործունեությամբ պետք է նվաճեն այդ վստահությունը: «Այս տեսակետից գործի քննությունն առանցքային նշանակություն կունենա ամբողջ իրավապահ համակարգի հեղինակության համար»,- հայտարարեց Ա. Հարությունյանը` վստահեցնելով, որ առ այսօր իրեն հայտնի չեն այդ դեպքի հետ կապված մանրամասներ: «Գիտեմ, որ ինչ-որ քաղաքացի ներկայացել է, որ ինքն է իրականացրել դա: Ես կողմնակից եմ, որպեսզի խորը ուսումնասիրություն կատարվի, ոչ թե ինչ-որ մեկը գտնվի, գնա-ասի` ես եմ արել: Ես չգիտեմ, ի՞նքն է արել, թե՞ ոչ, ես ուղղակի ասում եմ, որ պետք է լուրջ քննություն տարվի, որպեսզի ռեալ մեղավորները պատժվեն, ոչ թե ինչ-որ մեկին խնդրեն` գնա, ասի` ես եմ արել, ու դրանով հարցը լուծվի: Սա լուրջ խնդիր է»,- ասաց նա` վստահեցնելով, որ ինքը դիմել է ոստիկանապետին` այս գործի շրջանակներում պարզաբանումներ ներկայացնելու խնդրանքով: Ի դեպ, Ա. Հարությունյանը վստահեցնում էր, որ Ա. Սահակյանը մինչ օրս չի դիմել իրեն, ինչպես հայտարարել էր մամուլում: Նա նաեւ տեղեկացրեց, որ իրեն այդ գործի շրջանակներում դիմել է Բաբայան ազգանունով մի կին, այն էլ` բանավոր, հեռախոսազանգի միջոցով: «Մեզ այդ օրն ընդամենը մի կին է զանգահարել Բաբայան ազգանունով, բանավոր դիմեց, մենք գրանցեցինք: Բայց թերթերում գրած էր, որ այդ տղան` Արթուր Սահակյանը, մեզ դիմել է, բայց նա մեզ չի դիմել: Մենք այդպիսի դիմում չունենք: Միայն այդ կինն է բանավոր դիմել, մենք գործընթաց ենք սկսել: Բայց գերադասում ենք միշտ պարզաբանում ստանալ պետական մարմնից, հետո մեր կարծիքն արտահայտել»,- հայտարարեց Ա. Հարությունյանը:
Անդրադառնալով Սերժ Սարգսյանի ուղերձի` լրագրողների վերաբերյալ արած հայտարարություններին, ինչպես նաեւ՝ ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի` «դեղին մամուլի» վերաբերյալ դիտարկումներին, Ա. Հարությունյանը նախ ասաց, որ «դեղին մամուլ» ձեւակերպում գոյություն չունի, այնուհետեւ հավելեց. «Եկեք ընդունենք, որ շատ դեպքերում մեր մամուլում վիրավորանք կա այս կամ այն գործիչի նկատմամբ: Բացի մի քանի թերթերից, մնացածը բոլորն այդպիսին են: Ես երեկվա ուղերձն այդպես հասկացա: Իհարկե, վիճաբանությունը, սուր քննադատությունը միշտ էլ մեզ պետք է, բայց անձնական վիրավորանքը պետք է վերանա թե՛ իշխանամետ, թե՛ ընդդիմադիր մամուլից: Ես Հայաստանի համար վտանգավոր եմ համարում «դեղին մամուլի» մասին խոսակցությունները: Եվ եթե հանկարծ այդ ուղղությամբ ինչ-որ սահմանափակման քայլեր արվեն, առաջնահերթ եմ կանգնելու մամուլի կողքին, որովհետեւ, իր բոլոր բացասական երեւույթներով հանդերձ, եթե Հայաստանում բազմակարծություն կա, ապա կա տպագիր մամուլի մակարդակով, որոնցից գոնե ինչ-որ այլ կարծիք ստանում ես: Մնացած լրատվամիջոցներում այդ հարցը կաղում է: Բայց այն, որ խոսքի ազատությունը չպետք է վերածվի անձնական վիրավորանքների` համաձայնեք, սա էլ է կարեւոր: Այսինքն` մենք այստեղ պետք է բարոյական այդ սահմանը գտնենք: Բայց եթե սահմանափակման ինչ-որ գործընթաց լինի, մենք հիանալի տիրապետում ենք խոսքի ազատության հետ կապված եւ՛ Եվրոպական կոնվենցիայի մոտեցումներին, եւ՛ Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքին: Հաստատ համոզված եղեք, որ թույլ չենք տա, որպեսզի սահմանափակման գործընթաց լինի Հայաստանում»: