– Պարոն Հովհաննիսյան, Դուք, որպես նախագահի նախկին թեկնածու, ինչպե՞ս եք գնահատում գործող իշխանությունների գործունեությունը: Գո՞հ եք նրա աշխատանքից:
– Գործող նախագահն ու կառավարությունն իմ նախընտրական ծրագրի բավական կետեր այսօր փորձում են իրականացնել: Եթե մենք անբավարար գնահատեինք իշխանությունների գործունեությունը, կոալիցիայում անելիք չէինք ունենա: Բարձր եւ լավ չգնահատելով հանդերձ, դրա համար ժամանակ է պետք. այս փուլում մենք բավարար գնահատական կարող ենք տալ, որովհետեւ շատ ասպարեզներում տեսնում ենք որոշ փոփոխություններ, բարեփոխումների պարագայում հեռանկար ենք տեսնում: Նաեւ շատ դեպքերում կառավարությունը կանգնած է խոպան դաշտերի առաջ, տնտեսական ոլորտի տարբեր ասպարեզներում երկիրն ունի շատ խնդիրներ, որոնք անպայման չէ անվանել զուտ կոռուպցիոն բնույթի: Համակարգային փոփոխությունների անհրաժեշտություն կա: Կառավարությունը որոշ իմաստով դա սկսել է, բայց ամբողջական դրական գնահատական մենք կտանք որոշ ժամանակ հետո: Ես բավարարված եմ նրանով, որ տեսնում եմ որոշակի առաջընթաց:
– Իսկ կա՞ն երեւույթներ, որոնցից դժգոհ եք:
– Ճիշտն ասած, ես հիմա դրան պատրաստ չեմ պատասխանել:
– Կարծիք կա, որ Դաշնակցությունը դժգոհ է գործող իշխանություններից, եւ նաեւ դրա արտահայտությունն էր լարված իրավիճակում միանգամից ՀՅԴ-ական երեք նախարարներին փոխելու քայլը:
– Եթե մենք դժգոհություն ունենայինք, մենք նախարարներին կհանեինք ու նորը չէինք տա: Նախարարների փոփոխությունը պայմանավորված է ներկուսակցական փոփոխություններով: Մամուլին քիչ հավատացեք, այդ թվում՝ նաեւ ձեր: Իմ մասին էլ, ինչ ասես, գրում են:
– Ձեր մասին էլ գրում են, որ ինչ-որ ակնկալիքով հրաժարական տվեցիք ԱԺ նախագահի պաշտոնից, սակայն Ձեզ այլ պաշտոն չտվեցին:
– Դա էշություն է, ես հիմա երջանիկ եմ, որ կարող եմ զբաղվել իմ կուսակցության գործերով: Ես իմ խնդիրն այսօր տեսնում եմ կուսակցության ուժեղացումով: Դաշնակցությանը եւ ինձ դատում են այնպես, ինչպես կդատեին մեկ ուրիշին: Սխալվում եք: Ես պատվով եմ կրում ԱԺ պատգամավորի բարձր կոչումը, ղեկավարում եմ իմ ֆրակցիան եւ ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ եմ: Իսկ պետական պաշտոնի չեմ ձգտում: Նախագահ ընտրվելն այլ բան էր:
– Խոսակցություններ կան, որ դուք ուզում էիք որեւէ ուժային կառույցի ղեկավար կամ Երեւանի քաղաքապետ լինել:
– Ես նման ոչ մի բանի չեմ ձգտում, եւ իմ մեջ պոտենցիալ մրցակից տեսնողները թող չմտահոգվեն: Ես ձգտում էի դառնալ ՀՀ նախագահ, ունեի մրցակիցներ, որոնցից մեկը հաղթեց: Ես նրան շնորհավորել եմ եւ աշխատում եմ նրա հետ: Ես այնքան ինքնադրսեւորվելու ոլորտներ ունեմ, եւ դա որպես կանոն՝ ես լավ եմ անում, որ նոր ոլորտ փնտրելն ինձ համար բացարձակապես կյանքի խնդիր չէ:
– Տեսակետ կա նաեւ, որ այլ թեկնածուների հետ միասին դուք մասնատեցիք ընդդիմադիր ընտրազանգվածի ձայները:
– Դա բացարձակ էշություն է: Եթե այդպես լիներ՝ ձայների բաշխվածությունն այդպես չէր լինի:
– Իսկ ինչպե՞ս կլիներ:
– Այդ հարցին պատասխանելու ցանկություն չունեմ, բայց մյուս կողմից էլ՝ դուք եւ որոշները կարող եք այդպես մտածել: Իսկ ո՞վ ձեզ ասաց, որ եթե ես չլինեի, ինձ ձայն տվածներն անպայման ընդդիմությանն էին ձայն տալու: Ինձ ձայն տվածները մահվան վտանգի տակ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին ձայն չէին տա: Որոշների համար դա հավանաբար ճիշտ է, բայց որ դա տարածվում է ինձ վրա, սխալվում են, որովհետեւ դաշնակցական Վահան Հովհաննիսյանին ձայն տվողը մեռնի՝ Լ.Տեր-Պետրոսյանին ձայն չի տա:
– Մինչեւ մյուս ընտրությունները պատգամավո՞ր եք մնալու, թե՞ այնուամենայնիվ, եթե ձեզ գործադիր իշխանությունում պաշտոն առաջարկեն` կընդունեք այն:
– Կյանքում ոչինչ չի բացառվում, ես կուսակցության վերին ատյանի անդամ եմ, եւ իմ քաղաքական գործունեությունն իմ կուսակցության որոշման հիման վրա է կառուցվում:
– Ձեր կարծիքով՝ ընդդիմության կազմակերպած հանրահավաքներին այդքան շատ մարդկանց մասնակցությունն ինչի՞ հետեւանք է:
– Եթե գործող նախագահին բնակչության 46-47 տոկոսը ձայն չի տվել, նշանակում է՝ տնտեսական, սոցիալական, քաղաքական վիճակից դժգոհողները բավականին շատ են: Դա նշանակում է, որ Հայաստանում դաժան ոստիկանից, սափրագլուխից, անպատժելիությունից, կաշառակերությունից դժգոհություն կա, եւ ես չեմ կարծում, որ իշխանությունները դա չեն տեսնում: Իշխանությունների գործն այն է, որ խոհեմ քաղաքականությամբ օբյեկտիվ դժգոհողների քանակը պակասեցնի: Այս դժգոհությունները պետք է բավարարել` փոխելով հարկային ու մաքսային քաղաքականությունը, արդարադատության համակարգը եւ այլն: Կան նաեւ սուբյեկտիվ դժգոհողներ, օրինակ՝ ՀՀՇ-ականները, որոնք կորցրել են իշխանությունը եւ փորձում են այն վերադարձնել: Եվ այդ դժգոհությունը բավարարելը հնարավոր չէ: Դա կբավարարվի միայն իշխանության գալով, ինչը ես համարում եմ անթույլատրելի:
– Դժգոհության այդ պատճառները կային նաեւ նախորդ 10 տարիներին, երբ ՀՅԴ-ն կրկին իշխանության մաս էր կազմում եւ համակարգում էր բավականին ընդգրկուն ոլորտներ:
– Ես չեմ ասում, թե դաշնակցականների ղեկավարած ոլորտներում չեն եղել թերություններ ու բացթողումներ, բայց մենք արեցինք մեր կարելին: Այդ ոլորտները անկախ պետություններ չեն, բոլորը փոխկապակցված են եւ մեկ իշխանական համակարգում են: Չես կարող մի տեղը դղյակ դարձնել, իսկ մյուսը թողնել աղտոտված, վերցնել մի ոլորտ եւ դա դարձնել հրաշալի, որովհետեւ կողքը գոյություն ունի ֆինանսների նախարարություն, որը պետք է դա ապահովի, գոյություն ունեն ուրիշ ծառայություններ:
– Սակայն հասարակության մեջ դժգոհողների բավականին մեծ շերտը խորհրդարանում շատ քիչ ներկայացուցիչներ ունի: Դա նորմա՞լ եք համարում:
– Այստեղ արդեն մեղադրեք ընդդիմությանը, որովհետեւ, եթե գումարեք մանր-մունր, մասնատված ընդդիմադիր կուսակցությունների, խմբերի հավաքած ձայները, միասին հասնում են 30 տոկոսի: Օրինակ` Ստեփան Դեմիրճյանի, Գեղամյանի եւ բազմաթիվ այլ կուսակցությունները, նույն ՀՀՇ-ն 1, 5, 2, 3 տոկոս ձայն: Իրենք պետք է կարողանային իրենց ամբիցիոզ վիճակից դուրս գալ, միավորվել, եւ ԱԺ-ում կունենային պատկառելի ֆրակցիա: Չկարողացան միավորվել, դրա համար էլ իրենց ձայները փոշիացան: Եթե անգամ իշխանությունը փորձել է նպաստել այդ փոշիացմանը, այնքան պինդ գտնվեին, որ չենթարկվեին գայթակղություններին: Եղել են, չէ՞, գայթակղություններ, եւ մարդիկ դրանց չդիմանալով` նպաստել են ընդդիմադիր դաշտի պառակտմանը: Արդյունքում ընտրվել է շատ փոքր թվով միայն մեկ կուսակցություն:
– Իսկ ինչպե՞ս եք գնահատում ընդդիմության` Աղվան Հովսեփյանին, Ալեքսան Հարությունյանին, Գորիկ Հակոբյանին, Հովիկ Աբրահամյանին եւ Արմեն Գեւորգյանին պաշտոններից հեռացնելու պահանջը:
– Ես գտնում եմ, որ մարտավարության նահանջ կա: Նախ պահանջում էին չեղյալ հայտարարել ընտրությունները, հիմա էլ պահանջում են պաշտոնյաներին ազատել եւ պատժել:
– Ինչպե՞ս եք վերաբերվում Մոսկվայում նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից արված հայտարարությանը, որ հայ-թուրքական սահմանը բացելու դեպքում Հայաստանը կարող է համաձայնել ցեղասպանության հարցն ուսումնասիրող պատմաբանների հանձնաժողով ստեղծելու առաջարկին:
– Ճիշտն ասած, հայտարարության խմբագրական երեսին չեմ ուզում անդրադառնալ: Մեր տեսակետն այն է, որ Հայաստանի ոչ մի ղեկավար պաշտոնյա չի կարող որեւէ հանձնաժողովում քննարկման առարկա դարձնել ցեղասպանության փաստը, որովհետեւ դա եղել է եւ ճանաչված է աշխարհի կողմից: Իսկ քննարկումներ պիտի լինեն ցեղասպանության հետեւանքները վերացնելու, հատուցման, դա չկրկնվելու երաշխիքների, նորմալ հարաբերությունների ստեղծման վերաբերյալ: Այս բնագավառում, իհարկե, պետք են եւ հանձնախմբեր, բայց ցեղասպանությունը քննարկող հանձնաժողով լինել չի կարող: Ես կարծում եմ, որ հենց այս տրամաբանության մեջ է գտնվել նաեւ նախագահի հայտարարությունը, ինչը հաստատում է նաեւ արտաքին գործերի նախարարի տված պարզաբանումը: Դրա համար էլ մենք բուռն արձագանք չտվեցինք, ինչն ակնկալում էին որոշ թերթեր: Մենք թուրք ժողովրդին որպես թշնամի չենք դիտում: Մեր հարցը թուրքական պետության հետ է, թուրքական այն քաղաքական շրջանակների հետ է, որոնք փորձում են ուրանալ, մերժել ցեղասպանության փաստը:
– ՀՅԴ Բյուրոյի ներկայացուցիչ Հրանտ Մարգարյանը կարծիք էր հայտնել, թե այդ հայտարարության հետ կապված՝ Ս.Սարգսյանին վատ խորհուրդ են տվել: Դուք եւ՞ս կարծում եք, թե դա վատ խորհրդի արդյունք էր:
– Ես չգիտեմ` խորհուրդ են տվել, թե գիտակցաբար է եղել, բայց մեր տեսակետը շատ հստակ է: Այլ հարց է, թե արժե՞ր անել այդ հայտարարությունը:
– Արժե՞ր անել:
– Երեւի արժեր, եթե ընդհանրապես օրակարգում նման հարց կա: Ես կարծում եմ, որ դա պետք է հետեւյալ կերպ մեկնաբանել` Թուրքիայի կողմից եղել է նման առաջարկ` Ռոբերտ Քոչարյանի կողմից եղել է պատասխան: Այդ պատասխանին պատասխան դեռեւս չենք ստացել: Եվ այս իմաստով նորմալ դիվանագիտական հարաբերություններին մենք դեմ չենք: Ինչ վերաբերում է սահմանը բացելուն. մենք չենք փակել, դա մեր օրակարգի հարցը չէ, դա Թուրքիայի օրակարգի հարցն է:
– Բայց սահմանի բացումն ավելի շատ Հայաստանին է պետք:
– Այդպես չէ,Հայաստանի տնտեսությունը, ցավոք, տարիների ընթացքում ընտելացել է շրջափակման պայմաններին, ու ճանապարհի բացումից առաջին հերթին շահելու են ներկրողները եւ ոչ թե տեղական արտադրողները: Իհարկե, մենք հասկանում ենք, որ ներկրումը եւ տեղական արտադրանքը պետք է փոխկապակցված լինեն, բայց նախ խթանել է պետք տեղական արտադրանքը:
– Սահմանի բացումից հետո նոր շուկաներ կունենանք, ինչի արդյունքում՝ տեղական արտադրությունն էլ կզարգանա:
– Նախ՝ Հայաստանը կդառնա՞ շուկա, եւ արդյո՞ք այնքան ադապտացված է մեր տնտեսությունը, որ տեղական արտադրողը կարողանա դիմակայել ու հաղթել այդ մրցակցության մեջ: Վատ չի լինի, որ հիմա տարբեր ասպարեզներում այդ ադապտացիայի պրոցեսն ընթանար: Բայց միանշանակ չի կարելի ասել, որ ճանապարհի բացումը մեզ համար շատ օգտակար է, իսկ Թուրքիայի համար` ոչ: Ճանապարհը բացելը թուրքերին քաղաքական հսկայական դիվիդենտներ է բերելու, որովհետեւ նրանց քաղաքական օրակարգային խնդիրը Եվրամիություն ընդունվելն է: ԵՄ-ն այս ճանապարհը բացելու պահանջ է դրել: Այսինքն՝ սահմանի բացումից Թուրքիան անհամեմատ ավելի շատ քաղաքական դիվիդենտ կշահի, քան այն կասկածելի տնտեսական դիվիդենտները, որ կունենա Հայաստանը:
– Կարծիք կա, որ վերջին շրջանում միջազգային ասպարեզում Հայաստանը կարծես միայն կորցնում է: Ինչպե՞ս եք վերաբերվում դրան:
– Դա ունի օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ պատճառներ: Առաջինը ներհայաստանյան խլրտումներն են, որոնք սուբյեկտիվ պատճառ են: Ռադիկալ ընդդիմության ներկայացուցիչների մի մասը՝ գիտակցաբար, մի մասն էլ՝ անգիտակից կերպով ցնցումներ առաջացնելով` Հայաստանը դրեցին հարվածի տակ: Բնական է, որ այս ֆոնի վրա թուրք-ադրբեջանական հակահայկական քարոզչությունն ուժեղացավ եւ չէր կարող ազդեցություն չունենալ: Երկրորդ պատճառն այն է, որ տարիների ընթացքում կուտակված խնդիրները այսօր ավելի սուր սկսեցին երեւալ: Ակնհայտ է, որ արտաքին քաղաքականության մեջ Հայաստանի պաշտոնական դիվանագիտությունը հստակ եւ ուժգին չի ներկայացրել իր տեսակետները: Հավանաբար՝ կարծելով, որ հայությունն այնքան արդար է ղարաբաղյան հարցում, որ միջազգային հանրությանը որեւէ բան բացատրել պետք չէ: Բայց տեսնում ենք, որ այդպես չէ: Եվ երրորդը, որն օբյեկտիվ պատճառ է, թուրք-ադրբեջանական համատեղ արշավանքի օգտագործած անհամեմատ ավելի շատ նյութական միջոցներն են: Պարզ օրինակ` Սկանդինավյան ոչ մի երկրում մենք դեսպանատուն չունենք: Ադրբեջանը բոլոր երկրներում ունի: Մեր դեսպանատները որակյալ դիվանագետներով զինված չեն, դա նաեւ սուբյեկտիվ խնդիր է, որովհետեւ այստեղ այդ կադրերը չեն պատրաստվել: Այս պատճառները բերել են ձեր ասած ցավալի արդյունքներին: Սակայն դա չի նշանակում, որ մենք մեզ պետք է պարտված համարենք, չի նշանակում, որ մենք պետք է ձեռքներս ծալենք եւ սպասենք հաջորդ հարվածին: Մենք պետք է դասեր քաղենք, ակտիվանանք եւ սովորենք աշխատել: Ընդհանրապես Հայաստանում ամենալուրջ դեֆիցիտը նորմալ աշխատանքն է ցանկացած ասպարեզում` դիվանագիտություն, Ազգային ժողով:
– Վերջերս մամուլում հրապարակում եղավ, թե ՀՅԴ-ն որոշել է ստեղծել լրատվական հոլդինգ, որը համակարգելու է սոցապ նախկին նախարար Աղվան Վարդանյանը: Համապատասխանո՞ւմ են այդ լուրերը իրականությանը:
– Այո, մեր հեռանկարների մեջ փոփոխություններ կլինեն: Բնական է, որ որպես մասնագետ՝ այդ խնդիրներով կզբաղվի Աղվան Վարդանյանը, բայց չի նշանակում, որ նա մասնակից չի լինի Բյուրոյի այլ գործերին: Կամ ես՝ որպես Բյուրոյի անդամ, մասնակից եւ օգնական չեմ լինի նրան վստահված ասպարեզին: Մեր գործունեությունը բաժանված է տարբեր ոլորտների` մեկը Հայ դատի գրասենյակի աշխատանքն է կազմակերպում, մյուսները սփյուռքի հետ աշխատանքներն ու տնտեսական ծրագրերն են համակարգում:
– Ձեր թվարկած ոլորտների աշխատանքներն ովքե՞ր են ղեկավարում:
– Չեմ ասի: