«Ես ցավում եմ եւ ափսոսանքով պետք է նշեմ, որ 1995-96 թվականներից սկսած՝ Հայաստանում ընտրական գործընթացները հասարակության մոտ վստահություն չեն ներշնչել: Մեզ մոտ ընտրությունները միշտ կեղծվել են, եւ միշտ իշխանությունների ընտրված լինելու օրինականությունը կասկածի տակ է դրվել: Նման սուր երեւույթները հիմնականում նախագահական ընտրությունների ժամանակ են եղել, որովհետեւ մեր ժողովրդի ընկալմամբ` նախագահն է դիտարկվում որպես իշխանություն: Իմ անձնական մոտեցմամբ` բոլորը պետք է հասկանան, որ այս չարիքների աղբյուրը կեղծված ընտրություններն են: Բոլորը պետք է հասկանան, որ երկրում կայունության հաստատման հիմնական պայմանն օրինական, արդար ընտրություններն են: Եվ եթե Հայաստանում իշխանությունները երբեւէ նման քաղաքական կամք կդրսեւորեն, այդ ժամանակ մենք կարող ենք ակնկալել, որ երկրում աստիճանաբար կարող են հաստատվել օրենքի գերակայություն եւ իրական ժողովրդավարություն»,- ասում է նախագահական ընտրություններից հետո երկար ժամանակ լռություն պահպանած Ալբերտ Բազեյանը:
– Ինչպե՞ս եք գնահատում հետընտրական զարգացումները` արտակարգ դրություն, «Ժողովների, հանրահավաքների, երթերի մասին» ՀՀ օրենքի փոփոխությունները, զանգվածային ձերբակալությունները:
– Իշխանության կողմից դրանք իրավիճակային լուծումներ էին: Մեր կողմից իշխանություն-ընդդիմություն հարաբերություններում ուժի գործադրումը երբեք չի արդարացվել: Մարտի 1-ի դեպքերն էլ մեզ համար, բնականաբար, ողբերգություն են: Հասարակության մեջ առկա է անվստահության մթնոլորտ, անվստահության ճգնաժամ: Պետության վարկն ու հեղինակությունը միջազգային հանրության աչքում որոշակիորեն ընկել է, եւ մենք արդեն խնդիրներ ունենք Եվրախորհրդի ու ԱՄՆ «Հազարամյակի մարտահրավերներ» ծրագրի լիարժեք իրականացման հետ: Ցավոք սրտի, ունենք նաեւ անազատության մեջ գտնվող մարդիկ: Ինձ համար հատկապես ցավալի է, որ այսօր ազատազրկված են ազատամարտիկները, իմ մարտական ընկերները: Ես հուսով եմ, որ մայիսի վերջին Հայաստանի առաջին հանրապետության հիմնադրման օրվա կապակցությամբ նոր նախագահը համաներում կհայտարարի, կամ գոնե խափանման միջոցը կփոխվի: Բացի այդ, կան բազմաթիվ հարցականներ` որտե՞ղ զոհվեցին մարդիկ, եւ որտե՞ղ էին ցուցարարները, որքանո՞վ էր օրինական հրազենի օգտագործումը, կամ ովքե՞ր էին օգտագործողները: Առայժմ տեղի ունեցած դատավարություններն էլ վստահության հիմքեր չեն տալիս, թե մեր երկրում գոյություն ունի արդարադատություն: Ցավալի է, որ շատ ազատամարտիկներ հիմնականում վերցված են կալանքի, որովհետեւ իրենց բնակարանում կամ աշխատանքի վայրում հայտնաբերվել են, ենթադրենք, փամփուշտներ կամ պատերազմի տարիներից մնացած որեւէ գործող կամ չգործող հրազեն: Նրանց մեղադրում են նաեւ ապօրինի հանրահավաքներին մասնակցելու համար: Հանրահավաքներին մասնակցելը սահմանադրական իրավունք է: Իսկ Հայաստանում շատ կա ապօրինի զենք, եւ եթե նպատակային գնան, ապա շատերը կարող են այդ հոդվածներով կալանավորվել: Հարկ է նշել, որ հայտնաբերված զենք-զինամթերքը չի օգտագործվել, պարզապես հայտնաբերվել կամ վերագրվել է այդ անձնավորությանը:
– Ձեր կարծիքով՝ մեր իշխանությունները ԵԽ ԽՎ բոլոր պահանջները պետք է կատարե՞ն:
– Ես կարծում եմ, որ հանգիստ կարելի էր տղաների խափանման միջոցը փոխել, նրանք հնարավորություն չունեն խոչընդոտել դատական մարմինների գործունեությանը: Հավանաբար մտահոգություն կա, որ եթե դուրս գան, նորից հանրահավաքներ ու զանգվածային միջոցառումներ կկազմակերպեն: Իսկ այն, ինչ պահանջում է Եվրախորհուրդը, դա այդ կազմակերպության հանդեպ մեր պետության պարտավորություններն են: Դա առաջին հերթին անհրաժեշտ է մեր երկրին: Լավ կլինի, որ իշխանություններն այս մասին մտահոգվեն, եւ իրենք ընդառաջ գնան, որովհետեւ լծակներն իրենց ձեռքին են: Եվ փորձեն երկխոսել այսօրվա դոմինանտ դերակատարում ունեցող ընդդիմության հետ:
– Պատկերացնո՞ւմ եք այդ երկխոսությունը:
– Դժվարանում եմ պատկերացնել, որովհետեւ կարծես թե երկու կողմն էլ գնում է վա-բանկ: Մեր երկրում, ցավոք սրտի, իշխանության մեջ գտնվելով է պայմանավորված մարդկանց իրավական պաշտպանվածությունն ու բարեկեցությունը: Դրա համար էլ իշխանությունը շատ դժվար են տալիս: Մյուս կողմից էլ՝ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն ու իր թիմն ասում են` պայքար, պայքար մինչեւ վերջ: Երկու կողմերից էլ անձնական վիրավորանքներն այն վիճակին են հասցրել, որ անգամ երես չունեն միմյանց տեսնելու եւ բարեւելու:
– Իսկ նման պայմաններում նոր բախումները հնարավոր համարո՞ւմ եք:
– Ցանկալի չէ, որ նման իրավիճակում հայտնվենք, բայց անցած ճանապարհը ցույց է տալիս, որ ամռանը հասարակության քաղաքական ակտիվությունը որոշակիորեն նվազում է, եւ իշխանության համար է անհրաժեշտ, որ մթնոլորտը կայունանա, վստահություն ապահովվի: Իսկ գոնե ինձ ծանոթ շատ մարդիկ ոչ թե հատկապես Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի կողմնակիցն էին, կամ վստահ էին, որ նա կիրականացնի այն, ինչ հայտարարում է, պարզապես դեմ էին այս իշխանություններին: Կարծում եմ նաեւ, որ Տեր-Պետրոսյանի տասնամյա լռությունը եւ միանգամից քաղաքական գործընթացի մեջ մտնելը, նրա մարտավարությունը որոշակի խորհրդավորություն էին պարունակում: Նա իշխանություններին տվեց գնահատականներ, որոնք հանրության մեծամասնության սրտով էին:
– Բայց կային նաեւ նախագահի շատ այլ թեկնածուներ` Արթուր Բաղդասարյանը, Վահան Հովհաննիսյանը, որոնք նույնպես նման գնահատականներ էին տալիս:
– Գուցե այլ գործոններ կային, համենայնդեպս, փաստն այն է, որ հասարակության այդ հատվածն՝ ի դեմս Տեր-Պետրոսյանի եւ նրա շուրջ համախմբված ուժերի, տեսավ այն միջոցն ու հնարավորությունը, որով կարող է երկրում իշխանափոխություն իրականացնել: Հենց հայտ ներկայացնելուց հետո զգացվեց, որ իշխանությունների լուրջ հակակշիռը Լ. Տեր-Պետրոսյանն ու նրա շուրջ համախմբված գործիչներն են:
– Դուք ԵԿՄ անդամ եք: Ինչպե՞ս եք գնահատում այս ընթացքում ԵԿՄ նախագահ Մանվել Գրիգորյանի վարքագիծը: Թեեւ նա անձամբ ոչինչ չէր հայտարարել, բայց ոչ ոք չէր կասկածում, որ նա սատարում է ընդդիմությանը: Ինքը` ԵԿՄ նախագահը երկար ժամանակ չհերքեց կամ չհաստատեց Լ.Տեր-Պետրոսյանին ու նրա համախոհներին սատարելու մասին լուրերը, սակայն այդ հայտարարությունն արեց բավականին ուշ:
– Բացարձակապես անհրաժեշտ չեմ համարում գնահատական տալ Մանվել Գրիգորյանի վարքագծին: Երկրորդը` նա առաջին հերթին պաշտպանության փոխնախարար էր եւ իրավունք չուներ անգամ իր անունից քաղաքական հայտարարություններ անել: Իսկ ինչ վերաբերում է կազմակերպությունների անդամների դիրքորոշումներին, թե ում սատարել եւ ում կողքը կանգնել, ապա դա իրենց քաղաքացիական իրավունքն է եղել: Բայց նման որոշման մասին տեղյակ չեմ եղել եւ վերջին մի քանի տարիներին էլ ԵԿՄ գործունեությանը մասնակից չեմ եղել: Կարծում եմ` պատշաճությունը պահանջում է, որ նման հայտարարություն անելուց առաջ զինվորականը պետք է դուրս գա ծառայությունից եւ հետո կանգնի հրապարակում ու արտահայտի իր քաղաքական դիրքորոշումը:
– Ստեղծված լարվածությունը թեթեւացնելու համար իշխանությունը դեռ լուրջ քայլեր չի անում, եւ, ընդդիմության կարծիքով, նման պայմաններում երկար գոյատեւելու ռեսուրսներ չի ունենա: Դուք ինչպե՞ս եք կարծում:
– Մենք էլ ակտիվ ընդդիմադիր դաշտում պայքարի մեջ ենք եղել, մեզ էլ է թվացել, թե չեն դիմանա, ու նման տիպի հայտարարություններ ենք արել: Բայց ժամանակը ցույց է տվել, որ մենք մեր ուժերը գերագնահատել էինք: Բոլոր դեպքերում, առաջին հերթին, իշխանությանն է պետք, որ լարվածությունը թուլանա, եւ ինքը պետք է հասարակությանն ընդառաջ քայլեր կատարի: Եթե չկատարի, եթե հիմա չվերսկսվեց զանգվածային բողոքի ակցիաները, միեւնույն է, այսպես երկար պահել հնարավոր չէ, աշնանն, այնուամենայնիվ, կվերսկսվեն: Եվ օրինականության եւ արդարության հաստատման, սոցիալական խնդիրների լուծման համար որքան շատ դրական քայլեր կատարի իշխանությունը, այնքան կարող է ակնկալիք ունենալ, որ քիչ մարդ կգա բողոքի ակցիաներին: Այլապես նույն պրոցեսները կարող ենք աշնանը տեսնել: