– ՀՀ առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն իր վերջին ելույթում հայտարարեց, թե նպատակահարմար է գտնում շարժումը վերանվանել «Հայ ազգային կոնգրես», որը հետագայում իր գործունեությունը կծավալի ստվերային կառավարության միջոցով: Դուք միանալո՞ւ եք այս նախաձեռնություններին:
– Լ. Տեր-Պետրոսյանի ելույթում ինձ համար բազմաթիվ հաճելի անակնկալներ կային: «Հայ ազգային կոնգրեսի» ստեղծման առաջարկությունը դրանցից մեկն էր: Համագործակցության այս ձեւը նույն նպատակն է հետապնդելու, ուստի` մեկ ընդհանուր տեղում որոշումներ կայացնելու, մեկ ընդհանուր կառույցով հանդես գալու առաջարկությունը համարում եմ շատ բնական, եւ միանշանակ կողմ եմ լինելու: Ստվերային կառավարություն ստեղծելով` ընտրական գործընթացների մեջ մտնելը հայտնի տարբերակ է: Դժբախտաբար, մեր երկրում ընտրական գործընթացներ տեղի չեն ունենում, դրա համար էլ որեւէ կուսակցություն առ այսօր իր ստվերային կաբինետով դեռ ընտրություններին չի մասնակցել: Իհարկե, կարծում եմ`լավ կլինի, որ ընդդիմությունը կարողանա ցույց տալ, թե ինչ թիմով է ուզում իրականություն դարձնել իր պատկերացրած ծրագրերը: Բայց սա դեռ քննարկման առարկա է: Այսօր չեմ կարող կոնկրետ պատասխան տալ: Անձամբ ես ամբողջ գործընթացին մասնակցում եմ առանց որեւէ ակնկալիքի ու հավակնության:
– Երկու կողմերից էլ անընդհատ երկխոսության մասին է խոսվում, սակայն դա այդպես էլ իրականություն չի դառնում:
– Եթե իշխանությունը հասարակության հետ խնդիր ունի, դա ընդդիմադիր լիդերների միջոցով չի լուծվի: Իշխանությունն իր խնդիրն ինքը պետք է լուծի: Եթե ինքը կարողացավ դա անել, մեր ազդեցությունը կփոքրանա, ու մեզ հետ երկխոսելն անիմաստ, աննպատակահարմար կդառնա: Իսկ հասարակության հետ ունեցած խնդիրը լուծելու համար նախ պետք է ասեն ճիշտը: Պետք է անեն քայլեր, որով ժողովրդին ցույց տան, որ կարող են լավ բան անել: Նրանք ուզում են մեր հեղինակությունն օգտագործել իրենց մասնավոր շահերի համար: Եթե ես հիմա իշխանությունների տեսակետին մոտ բաներ ասեմ, այս ժողովուրդն ինձ չի բարեւի: Այնպես որ` այստեղ խնդիրը հասարակության հետ հարաբերությունների դաշտում է: Ռեժիմը մտածում է, որ ընդդիմության հետ խնդիրը լուծելով` կլուծի նաեւ հասարակության հետ ունեցած խնդիրը: Հակառակը, հասարակության հետ խնդիրները լուծելով` կլուծեն ընդդիմության հետ ունեցած հարցերը: Իհարկե, ընդդիմության հետ երկխոսությունը նպատակ ու իմաստ ունի, բայց այդ երկխոսությունն իմաստ կունենա, երբ հասարակությանն ընդառաջող որոշակի քայլեր անեն: Առաջին նախագահը շատ պարզ նախապայմաններ է դրել: Դրանք առաջարկել են որպես նախապայման նաեւ եվրոպացիները: Դա պարտադիր է եւ պետք է կատարվի: Իսկ ովքեր ասում են` առանց նախապայմանի, քաղաքական դեմագոգիայով են զբաղվում:
– Լ. Տեր-Պետրոսյանն իր ելույթում գրեթե չէր քննադատել Սերժ Սարգսյանին: Մարտի 1-ի դեպքերի համար մեղադրել էր միայն Ռոբերտ Քոչարյանին: Նաեւ այս հանգամանքն է առիթ տալիս շրջանառվող այն լուրերին, թե առաջին նախագահը «նահանջել» է: Ձեր կարծիքով` Տեր-Պետրոսյանն ինչո՞ւ է զերծ մնացել Ս.Սարգսյանին քննադատելուց: Եվ արդյո՞ք սա նշանակում է, թե առաջին նախագահն ինչ-որ զիջումների ու փոխհամաձայնությունների է գնացել:
– Առաջին նախագահն ընդամենն արձանագրել է, որ Ռ. Քոչարյանն է մարտի 1-ի իրադարձությունների ֆորմալ պատասխանատուն: Սա բնավ ի չիք չի դարձնում Ս. Սարգսյանի քաղաքական պատասխանատվությունը: Ավելին, վերջինս դեռ պետք է ապացուցի, որ լիարժեքորեն տիրապետում է իրավիճակին եւ, որ չի հանդիսանում քոչարյանական համակարգի սոսկ գործավարը: Ինչ վերաբերում է առաջին նախագահին, նա հասարակության հաշվին զիջումների երբեք չի գնա եւ հետեւողականորեն պայքարելու է ՀՀ-ում օրինական իշխանության հաստատման համար: Այս հարցում կասկածողներ, համոզված եմ` չկան:
– ՀՀԿ-ի ներսում կարծես թե տարակարծություն կա ԵԽ ԽՎ պահանջները կատարելու մասին: Մի մասն ասում է, թե պետք է կատարենք բոլոր պահանջները (օրինակ, ԱԺ Պետաիրավական հարցերի հանձնաժողովի նախագահ Դավիթ Հարությունյանը), մյուս մասն էլ այն կարծիքին է, թե պետք է կատարել մասամբ (ԱԺ նախագահ Տիգրան Թորոսյան, պատգամավոր Ռաֆիկ Պետրոսյան):
– Ես մեծ վերապահումով եմ վերաբերվում ՀՀԿ-ին ու այդ կուսակցության անունից խոսող քաղաքական գործիչներին: Անուններ չեմ ուզում տալ, բայց այն կարծիքին եմ, որ տղաները շատ կարճ ժամանակ հետո իրենց այսօրվա ասածից կամաչեն:
– Նույն շրջանակներից տեսակետ է հնչում, թե բանտարկյալներին կազատեն, եթե ճանաչեն ընտրությունների լեգիտիմությունը:
– Ի սկզբանե Աստված է մարդուն ընտրության հնարավորություն տվել, սրանք ուզում են մարդուն ստիպել այլ կերպ մտածել: Նման բան չի կարող լինել, մենք չենք ընդունում այդ ընտրության արդյունքները: Բայց կա իշխանություն: Նրա հետ բանակցելու, երկրի ապագայի մասին խոսելու խնդիրներ կան: Իսկ այդ խնդիրները կարող են լուծվել, երբ խոսում են հավասարը հավասարի հետ` առանց քաղաքական պատանդների առկայության:
– ՀՀԿ խմբակցության անդամ Սամվել Նիկոյանը Լ.Տեր-Պետրոսյանի ելույթի մասին ասել էր` «Ես հուսով եմ, թե սա փոքր-ինչ մեղքի գիտակցություն է»: Դուք նման տպավորություն ստացե՞լ եք:
– Գուցե պարոն Նիկոյանը նման կարծիքի համար անձնական շահ ու մեծ ցանկություն ունի, գուցե նա փորձում է իր կուսակցության քաղաքական խնդիրը լուծել, բայց լավ կանի ինչ-որ բաներ ասելիս պատասխան տա նաեւ իր խղճին: Եթե ամեն ինչ այնպես լիներ, ինչպես ՀՀԿ-ում, այդպիսի քաղաքական գործիչներն են մտածում, ապա հասարակություն-իշխանություն անվստահության խնդիր չէր լինի, երկխոսության անհրաժեշտություն չէր լինի, ԱԺ պատգամավորներին կալանավորելու եւ ԵԽ ԽՎ ամառային նստաշրջանում Հայաստանին ձայնից զրկելու, «Հազարամյակի մարտահրավերներ» ծրագրի գումարները չտալու խնդիրներ չէին առաջանա: Հետեւաբար, պարոն Նիկոյանին ձեռնտու է ապրել այսպիսի Հայաստանում:
– Իսկ հնարավոր համարո՞ւմ եք վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի` բարեփոխումներ իրականացնելու բարի ցանկությունը:
– Երբ հասարակությունը տեսնում է, որ իշխանությունն իր քվեով չի ձեւավորվել, այս դեպքում կա մեկ քաղաքական ձեւակերպում` իշխանությունը բռնազավթված է: Եվ այս պարագայում` կառավարության եկած մարդն ընտրախախտումների հետ կապ ունեցե՞լ է, թե՞ չի ունեցել, արհեստավա՞րժ է, կարո՞ղ է լուրջ փոփոխությունների տանող գաղափարներ ունենալ` այլ հարցերը դառնում են ոչ էական: Նրանք բոլորն էլ դառնում են բռնազավթված իշխանության մի մասնիկ: Հասարակությունն այս դատավարություններին, կոնգրեսներին, ամենաչնչին հնարավորության դեպքում` փոքրիկ հանրահավաքներին, իր մասնակցությամբ ապացուցում է, որ չի ընդունել այս ընտրության արդյունքները եւ գնալու է փոփոխությունների: Ես չեմ կասկածում` այդ փոփոխություններն այս երկրում լինելու են: Խնդիրը ժամանակի մեջ է. հասարակությունն ուզում է` հիմա, ընդդիմությունը պետք է աշխատի, որ այդ փոփոխությունները հնարավորինս շուտ լինեն: Ոչ իշխանություններն են կարող այսպես շարունակել, ոչ էլ հասարակությունն է պատրաստ այսպես ապրել: Դրա համար էլ միջազգային կառույցները երկխոսության միջոցով են փորձում խնդիրները լուծել, որպեսզի նոր առճակատումներ չլինեն: Հիմնական քայլն իշխանությունները պետք է անեն, հակառակ դեպքում` ցանկացած նման առճակատման դեպքում ամբողջ պատասխանատվությունը կընկնի իրենց վրա, ինչպես դա եղավ մարտի 1-ից հետո:
– Ձեր կարծիքով` թանկացումների այս ալիքը սոցիալական բունտի կհանգեցնի՞:
– Ես քաղաքական պայքարի կողմնակից եմ: Իհարկե, տնտեսությունն էլ քաղաքականության անբաժանելի մասն է, բայց ես շատ կուզենայի, որ իշխանափոխությունը Հայաստանում լիներ ոչ թե սոցիալական խնդիրների, այլ` քաղաքական գործընթացի արդյունքում: Միակ բանը, ինչը կարող է Հայաստանը դարձնել աշխարհի համար ընկալելի, տարածաշրջանում գործոն, դա ժողովրդավարությունն է, իշխանություն-ժողովուրդ` մեկ ամբողջություն դառնալը: Իսկ դա հնարավոր է միայն արդար ընտրությունների տարբերակով: Եվ այդ արդար ընտրությունները միանշանակ պետք է լինեն առաջին հերթին նախագահական, որովհետեւ մեր երկրում, դժբախտաբար, ԱԺ-ն դարձել է կցորդ մարմին: Եվ ԱԺ-ի փոփոխությունը մեր հասարակությունը` որպես իշխանության փոփոխություն, չի համարի: Դրա համար է, որ նախագահական ընտրությունները ՀՀ-ում միշտ ամենաակտիվն ու ամենաբուռն են լինում: Ինչ վերաբերում է թանկացումներին, ապա այս դեպքում եւս` ժողովուրդը դա համարում է ոչ թե միջազգային շուկայի տրամաբանություն, այլեւ` այս իշխանությունների կոռումպացվածության հետեւանք: Իհարկե, միջազգային շուկայում գները թանկացել են, բայց ժողովուրդը դա չի ընկալում, որովհետեւ իշխանությունների ցանկացած խոսքին չի հավատում` ընտրություններում իրեն խաբելու իր քվեն գրպանելու պատճառով:
– Մայիսի 8-ին եւ 9-ին ընդդիմությունը նշելու է Երկրապահի, Շուշիի հաղթանակի եւ այլ տոները: Հնարավո՞ր է, որ այդ ակցիաները վերածվեն ինքնաբուխ հանրահավաքների:
– Երբ հասարակությունը չգնահատվելու եւ անբավարարվածության զգացողություն ունի, երբ հասարակությունը տեսնում է, որ իր դեմ կուռ պատ են դնում եւ արհամարհում են, փորձում է պատն անցնել, եւ գնալով այդ պատն անցնողների քանակը շատ ու շատ ավելի մեծ է դառնում: