Անցած շաբաթ Հայ Ազգային կոնգրեսի ներկայացուցիչ Դավիթ Շահնազարյանը երկու առաջարկ էր ներկայացրել ՀՀ Ազգային ժողովին` արդեն ստորագրված հայ-թուրքական արձանագրությունների վտանգները չեզոքացնելու համար:
Հիշեցնենք, որ ըստ Դ.Շահնազարյանի, այդ փաստաթղթերը վտանգ են պարունակում առաջին հերթին պատմական հարցերի ուսումնասիրության ենթահանձնաժողովի ստեղծման եւ հայ-թուրքական հարաբերությունները ԼՂՀ-ի հակամարտության կարգավորմամբ պայմանավորելու առումով: Եվ այդ վտանգները չեզոքացնելու համար, Դ. Շահնազարյանի համոզմամբ, ՀՀ ԱԺ-ն պետք է Թուրքիայի Քր.օրենսգրքի 301 հոդվածին համարժեք օրենք ընդունի, որը ՀՀ պաշտոնյաներին կարգելի մասնակցել ցեղասպանության փաստը կասկածի տակ դնող որեւէ քննարկման: Հիշեցնենք, որ Թուրք1իայի Քր.օրի 301 հոդվածը քրեական պատասխանատվություն է նախատեսում նրանց համար, ովքեր կփորձեն նույնիսկ ակնարկել, որ 1915 թ. հայերի նկատմամբ ցեղասպանություն է տեղի ունեցել: Հայաստանում եւս նմանատիպ օրենք ընդունելով` Դ.Շահնազարյանն առաջարկում է այդ ենթահանձնաժողովում կողմերի միջեւ որոշակի հավասարություն ստեղծել: Բացի այդ, Դ.Շահնազարյանը առաջարկում է, որ արձանագրությունները առաջինը քննարկի հայկական կողմը եւ վավերացնի այն պայմանով, որ եթե 2 ամսվա ընթացքում Թուրքիայի խորհրդարանը եւս չվավերացնի, ապա դրանք համարվեն առոչինչ:
Իսկ ինչպես են այս առաջարկներին վերաբերվում խորհրդարանական ուժերի ներկայացուցիչներ: Գուցե կա՞ն ԱԺ ներկայացվելիք նմանատիպ այլ առաջարկներ եւս: ԱԺ ՀՀԿ խմբակցության պատգամավոր Ռազմիկ Զոհրաբյանը կարծում է, որ պետք չէ նման օրենք ընդունել, քանի որ արձանագրությունների մեջ չկա ցեղասպանության փաստը ժխտող կետ: Նրա խոսքերով, եթե թուրքական կողմն առաջարկի օրակարգում ընդգրկել նաեւ ցեղասպանության քննարկման հարցը, ապա Հայաստանը կարող է դա չընդունել: Իսկ եթե այդ ենթահանձնաժողովը սկսի ուսումնասիրել թուրքական արխիվները, ապա բացառված չէ, որ այնտեղ չհայտնաբերի ցեղասպանությունը փաստող նյութեր: Միամտություն կլինի հավատալ, որ Թուրքիայի իշխանություններն այդ արխիվները թողել են «անփոփոխ», եւ ցեղասպանությունը ապացուցող փաստաթղթերը չեն ոչնչացվել: Եվ այդ դեպքում Թուրքիան կկարողանա ցույց տալ, որ ցեղասպանություն չի եղել: Ռ.Զոհրաբյանը կարծում է, որ այդ արխիվները որքան էլ մաքրված լինեն, միեւնույն է, եթե պահպանված փաստաթղթերն էլ հրապարակվեն, թուրք հասարակությունը «ինքն իր մեջ վերափոխվելու է»: Բայց եթե թուրքերը նույնիսկ գիտակցեն եւ իրենց հոգու խորքում հավատան, որ ցեղասպանություն է կատարվել հայերի նկատմամբ, արդյո՞ք կընդունեն այդ փաստը: Չէ՞ որ դա ենթադրում է նաեւ բարոյական ու նյութական փոխհատուցում: Պատգամավորը հույս ունի, որ Թուրքիայում տեղի է ունենալու սերնդափոխություն, իշխանության են գալու այլ մարդիկ, ովքեր կգիտակցեն իրողությունը: Բացի այդ, Ռ. Զոհրաբյանը կարծում է, որ հանձնաժողովում աշխատելու են նաեւ միջազգային փորձագետներ, եւ ցեղասպանության մասին փաստաթղթեր կան ոչ միայն Թուրքիայի, այլ Գերմանիայի, Վատիկանի ու շատ ուրիշ երկրների արխիվներում: Զոհրաբյանը չի տեսնում նաեւ արձանագրությունները խորհրդարանում վերապահումով ընդունելու անհրաժեշտություն: Նա տեղեկություն ունի, թե ներքին պայմանավորվածություն կա, որ նախ Թուրքիան պետք է վավերացնի այդ փաստաթղթերը: «ՀՀ նախագահը հայտարարեց, որ եթե խելամիտ ժամկետներում չվավերացնեն, ապա մենք կվարվենք, ինչպես որ թույլ կտա միջազգային իրավունքը: Խելամիտ ժամկետ կա, դա մինչեւ Նոր տարին կամ գարունն է: Եթե մինչեւ ապրիլ չվավերացնեն, ապրիլի 24-ից հետո պրոցեսը կարող է այլ ընթացք ունենալ: Կարող ենք ասել, որ թուրքը նորից խաբում է: Բացի այդ, եթե իրենք չվավերացնեն, ճնշում կլինի ԱՄՆ-ի, ՌԴ-ի ու հատկապես Եվրամիության կողմից, ովքեր միջնորդել, երաշխավորել են այս գործընթացը»,- ասում է Ռ.Զոհրաբյանը:
ԱԺ ՀՅԴ խմբակցության անդամ Արծվիկ Մինասյանն էլ ասում է, որ իրենք արդեն ԱԺ են ներկայացրել ՀՀ Քրեական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին օրինագիծ: «Նախագծում նշված է, որ Օսմանյան Թուրքիայում եւ Արեւմտյան Հայաստանում իրագործված Հայոց ցեղասպանությունը մոռանալը, հերքելը, մեղմացնելը, արդարացնելը ենթակա են քրեական պատասխանատվության տուգանքի տեսքով կամ ազատազրկման՝ 3-5 տարի ժամկետով: Պարոն Շահնազարյանի արած առաջարկությունը վերջնանպատակ պետք է ունենա պատասխանատվության մասը: Այսինքն` եթե որեւէ անձ փորձի կասկածի տակ դնել, առավել եւս, եթե այդպիսին կլինի Հայաստանից, ապա կարծում եմ, որ քրեական պատասխանատվությունը պետք է անխուսափելի լինի»,- ասում է Ա.Մինասյանը: Դաշնակցական պատգամավորն անընդունելի է համարում, սակայն, արձանագրությունները վերապահումով վավերացնելու առաջարկը: «Մենք ի սկզբանե մերժում ենք այս արձանագրությունները: Այն գինը, որը վճարվում է սահմանների բացման համար, չափազանց մեծ է, անգնահատելի է, որովհետեւ դու դրանով զիջում ես քո ազգային հարցը: Իսկ դա այսօրվա իրավիճակում չի կարող որեւէ լավ բանի բերել: Մենք առաջարկում ենք երկու տակտիկական լուծում` հակասահմանադրական ճանաչել ու օրակարգից հանել ընդհանրապես, կամ էլ ԱԺ-ն պետք է մերժի այս արձանագրությունների վավերացումը»,- ասում է Ա.Մինասյանը:
ՀՅԴ խմբակցության նախագծին ծանոթ է նաեւ «Ժառանգություն» կուսակցությունը, որի խորհրդարանական խմբակցությունն այդ հարցում էլ հավանաբար կհամագործակցի դաշնակցականների հետ: «Ինչ վերաբերում է երկրորդ հարցին, չեմ կարծում, որ դա որեւէ փոփոխություն կմտցնի հետագա քայլերի մեջ: Վերապահումները ռեալ արդյունքներ կարող է չտան, թեեւ իրավական առումով ինչ-որ ազդեցություն կթողնեն որեւէ հարցի վրա: Բայց եթե այդ արձանագրություններն այդքան լավն են, ինչո՞ւ մեր իշխանություններն առաջինը չեն վավերացնում, որ սպասում են մինչեւ Թուրքիան վավերացնի: Ես հռետորական հարց եմ ուղղում»,- մեր հարցին ի պատասխան՝ հռետորաբար հարցնում է «Ժառանգության» անդամ Արմեն Մարտիրոսյանը:
«Ես հասկանում եմ, որ Դ.Շահնազարյանը դրանով ուզում է հակակշիռ ստեղծել Թուրքիայում գործող 301 հոդվածին, բայց ես ունեմ 2 փաստարկ,- ասում է ԱԺ ԲՀԿ-ական պատգամավոր Արամ Սաֆարյանը` պարզաբանելով,- Առաջինը վերաբերում է նրան, որ համոզված եմ, որ վերջին 2 ամսվա ընթացքում անցնող քննարկումների արդյունքում ՀՀ-ում այլեւս բացառվում է, որ գտնվի պետական պաշտոնյա, պատմաբան կամ գիտնական, մշակույթի գործիչ, որը կարող է կասկածի տակ առնել Հայոց ցեղասպանության իրողությունը: Կարծում եմ, որ այս հարցը առանց օրենքի էլ, խնդրի հեղինակության ուժով կարելի է Հայաստանում լուծված համարել: Բայց նման օրենքի ես դեմ չեմ: Եվ երկրորդ փաստարկը, որն ավելի կարեւոր է: 2007-2008թթ. ԵԱՀԿ Մարդու իրավունքների եւ ժողովրդավարության գրասենյակը Թուրքիային ցուցել էր 301 հոդվածի անհամապատասխանությունը խոսքի ազատության եվրոպական չափանիշներին: ԵԱՀԿ շրջանակներում Թուրքիան պարտավորվել է քննության առնել այդ հոդվածը բարեփոխելու կամ դրա կիրարկման շրջանակները նեղացնելու հարցը: Ես կարծում եմ, որ եթե 301 հոդվածի բովանդակության մի հոդված էլ մենք ընդունենք, հանդիպելու ենք ԵԱՀԿ-ի եւ Հելսինկյան հանձնաժողովի առարկություններին: Դրա համար խնդիրը ոչ միայն այն է, թե ինչ գրել, այլ՝ թե ինչպես գրել, որ հետո այդպիսի խոչընդոտների չհանդիպենք»: Պարոն Սաֆարյանը նոր է վերադարձել ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովի աշնանային նստաշրջանից եւ այնտեղ ինչ-որ տեղեկություններ է լսել արձանագրությունների վավերացման մասին: «Որքան ինձ հայտնի է, խոսակցություն էր գնում, որ գործընթացը գտնվում է ԱՄՆ, ԵՄ եւ ՌԴ ուշադրության ներքո, եւ մեր երկու խորհրդարանները գրեթե միաժամանակ են այդ հարցը դնելու քննարկման: Եվ եթե դա տեղի չի ունենա, ուրեմն գործընթացը լրջորեն վտանգված կլինի նաեւ ՀՀ խորհրդարանում»,- ավելացնում է Ա.Սաֆարյանը: