– ԵԽ Մոնիտորինգի նիստում ինչպիսի՞ շեշտադրումներ են եղել:
– Նիստում հիմնական քննարկման առարկան այն էր, թե ինչպես է կատարվում 1643 բանաձեւը, որը վերաբերում է 1609 եւ 1620 բանաձեւերի կատարման ընթացքին: Ինչպես գիտեք, ժամանակային կարեւոր խնդիր կար. խոսքը Քրեական օրենսգրքի 225 եւ 300 հոդվածներն էին, որոնք պետք է փոփոխության ենթարկեինք: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Վենետիկի հանձնաժողովն իր կարծիքը տվել էր միմիայն առաջին ընթերցմամբ ընդունված նախագծի վերաբերյալ, բնական է, որ Վենետիկի հանձնաժողովը պետք է անդրադարձ կատարեր այն խնդրին, թե ինչ տեղի ունեցավ դրանից հետո: Մեր հիմնական աշխատանքը հենց դա էր, մենք դա ենք ներկայացրել, եւ սկզբունքորեն հանձնաժողովի արձագանքը դրական էր: Մոնիտորինգի հանձնաժողովի գնահատականը հետեւյալն էր. նրանք ողջունեցին օրենքներում կատարված փոփոխությունները` համարելով, որ դրանք ամբողջովին համապատասխանում են այն դրույթին, այն բաց հարցերին, որոնք հնչել էին մինչ այդ:
Բացի դրանից, անշուշտ, մենք նաեւ ներկայացրել ենք մի շարք այլ հարցադրումների հետ կապված պատասխաններ: Մասնավորապես, թե ինչ վիճակում են գտնվում «Հեռուստատեսության եւ ռադիոյի մասին» օրենքի փոփոխությունները, փորձագետի եզրակացության մի շարք դրույթներ: Խոսել ենք նաեւ Երեւանի քաղաքապետի ընտրությունների մասին:
Համազեկուցողները երեկ հայտարարություն են տարածել, որտեղ առաջինը հիշեցրել են, թե իրենց բանաձեւում ինչ են ասել: Նրանք ընդգծել էին` «ովքեր անձամբ չեն կատարել բռնի գործողություններ կամ չեն ղեկավարել, պետք է ազատ արձակվեն»: Այս հայտարարության մեջ նրանք ողջունում են, որ ԱԺ-ն` հստակեցնելով այս դրույթները, շատ հստակ տվել է իր դիրքորոշումը, այն է` ԱԺ-ն չի ուզում տեսնել քաղաքական դրդապատճառներով հետապնդումներ, եւ հիմա խնդիրը դրա կատարման մեջ է: Հիմա Մոնիտորինգի հանձնաժողովը սպասում է արդյունքներին, այսինքն` թե ինչպես է դա գործադրվելու կյանքում: Երկրորդ` նրանք հիշեցնում են, որ բացի ՔՕ 225 եւ 300 հոդվածներից՝ կան նաեւ այլ հոդվածներով դատապարտված անձինք, եւ ասում են, որ իրենք կշարունակեն կոնսուլտացիաներն ԱԺ-ի հետ` համարելով ԱԺ-ին վստահելի գործընկեր, որպեսզի տեսնեն, թե ինչպիսի լուծումներ են հնարավոր նաեւ այս առումով:
– Այսինքն` հնարավո՞ր է, որ Հայաստանի հարցը ԵԽ ԽՎ լիագումար նիստում չքննարկվի, եւ համազեկուցողները սահմանափակվեն զուտ նիստից առաջ Մոնիտորինգի նիստով:
– Ամենայն հավանականությամբ, ապրիլյան նստաշրջանում Հայաստանի հարցը չի քննարկվելու: Այն, իմ կարծիքով, քննարկվել է միայն Մոնիտորինգի նիստում: Իհարկե, լինում են բացառիկ դեպքեր, երբ հարցը համարվում է հրատապ հարց եւ ընդգրկվում է նստաշրջանի օրակարգ, բայց ես չեմ կարծում, թե դա այդ հարցերի շարքում է, այսինքն` Հայաստանի հարցն այդ դեպքը չէ, եւ այն կքննարկվի միայն Մոնիտորինգի նիստում:
– Ձեր կարծիքով` համազեկուցողներն օրենքի փոփոխության նմա՞ն կիրառում էին ակնկալում: Այսինքն` այն, որ ապրիլի 1-ին «7-ի գործը» առանձնացրեցին, դա կբավարարի՞ համազեկուցողների սպասելիքները: Չէ՞ որ նրանք հստակ ընդգծել էին, որ պետք է ազատ արձակվեն բոլոր նրանք, ովքեր չեն կատարել որեւէ բռնություն կամ դիտավորությամբ կարգադրել, օգնել կամ դրդել նման գործողությունների իրականացմանը:
– Ես չեմ կարող ասել, թե իրենք ինչ էին ակնկալում: Իրենք ենթադրում են, որ պետք է այս կամ այն ձեւով խնդիրը լուծվի, եւ իրենք ունեն իրենց հարցադրումները: Եվ մենք կարծեք թե անընդհատ գտնվում ենք որոնման ճանապարհին: Այսինքն` անընդհատ փնտրում ենք, թե ինչպիսի լուծումներ տանք այդ խնդրին: Քրեական օրենսգրքում տեղի ունեցած փոփոխությունները հենց այդ լուծումներից մեկն է: Համենայնդեպս, այն, որ 300 հոդվածով մեղադրանքը դադարեցվել է, դա արդեն, իհարկե, լուրջ քայլ է: Ինչ վերաբերում է դատավարությունը մասերի բաժանելուն, ապա, ես կարծում եմ, որ ԵԽ-ին բացարձակապես չի հետաքրքրում` մասերի բաժանվե՞լ է, թե՞ ոչ, որովհետեւ սա ընդամենը երկրի ներքին դատավարություն եւ դատական համակարգի կառավարում է: Այլ խնդիր է, թե ինչպիսին է մեղադրանքը: Ես չեմ կարծում, որ այս փուլում նրանք էապես կխորանան մեղադրանքի մեջ, սակայն այն կլինի քննարկման առարկա: Չեմ բացառում, որ քննարկում կլինի նաեւ մարդու իրավունքների պաշտպանի եւ այլոց կողմից: Համենայնդեպս, այն, որ գործնական քայլեր կատարված են` փաստ է: Փաստ է նաեւ, որ 300 հոդվածը, որը լուրջ քննարկումների էր արժանացել` հանված է ՔՕ-ից: Հիմա տեսնենք, թե դատավարության հետագա ընթացքն ինչ ցույց կտա: Այն, որ դա լինելու է ուշադրության կենտրոնում` միանշանակ է: Իսկ թե ինչպիսին է լինելու եզրակացությունը` դժվարանում եմ ասել, որովհետեւ` տիրապետելու համար, թե ինչպիսի ապացույցներ կան եւ այլն, պետք է խորացած լինել դատավարության մեջ: Ես չգիտեմ, թե դատախազն ինչպիսի ապացույցներ է ներկայացրել:
– Ներկա իրավիճակն ապրիլի վերջին կայանալիք Մոնիտորինգի նիստում ներկայացնելու դեպքում` ՀՀ-ի նկատմամբ ինչպիսի՞ դիրքորոշում կորդեգրի ԵԽ-ն:
– Դեռ շուտ է այդ մասին խոսել, որովհետեւ հայտնի չէ, թե երբ կվերսկսվի դատավարությունը եւ ի՞նչ ձեւով այն կընթանա: Այսինքն` հիմա ոչինչ հնարավոր չէ ասել:
– Բայց այդ գործընթացը կարող է եւս մի քանի ամիս ձգձգվել:
– Չգիտեմ, բայց իրականում պետք է դա օր առաջ սկսել, որովհետեւ այդ մարդիկ գտնվում են կալանքի տակ, եւ պետք է գործընթաց տեղի ունենա հնարավորինս շուտ: Ես չեմ կարծում, որ ԵԽ-ն այս փուլում ավելի շատ կխորանա այս հարցում: Այսինքն` որպեսզի խորանան, իրենք պետք է սկսեն ինչ-որ ապացույցների մասով վերլուծություններ կատարել, որը, չեմ բացառում, որ ինչ-որ պահի սկսի տեղի ունենալ:
– Եթե այս անգամ էլ ազատ չարձակեն քաղբանտարկյալներին, Հայաստանի նկատմամբ պատժամիջոց կկիրառվի՞, թե՞ դարձյալ նոր «վերջնաժամկետ» կսահմանեն:
– ԵԽ պահանջն ինքնին ազատ արձակելը չէ: Նրանք ասում են` ազատ արձակել, եթե այդ մարդիկ չեն կատարել բռնի հանցագործություն: Այն, որ հստակեցվեց մեր օրենսդրությունն այդ մասով` դա հաստատ է: Հիմա հաջորդ խնդիրն, իհարկե, դատարաններինն է, եւ, որպես կանոն, եթե քաղաքական հենքով մեղադրանքները, մասնավորապես` իշխանության զավթումը չկա, կարծում եմ` նրանք ավելի շատ կհետեւեն, թե ինչպիսի ապացույցներ են ներկայացվում դատարանին, եւ այլն: Դրանից հետո իրենք կարող են արդեն իրենց եզրակացությունը ներկայացնել:
– Այսինքն` ենթադրում եք, որ մեկ ամսում դատավճիռներ կլինե՞ն:
– Չէ, չեմ ենթադրում, որ մեկ ամսում դատավճիռներ կլինեն: Ես նկատի ունեմ, որ հիմա ապացույցներն են լինելու ուշադրության կենտրոնում: Եթե նախկինում օրենքի անհստակությունը հնարավորություն էր ընձեռում մեկնաբանել այնպես, որ պարտադիր չէ կատարել բռնություններ եւ այլն, ապա հիմա օրենքը շատ ավելի հստակ է եւ ավելի համապատասխանում է ԵԽ ընդհանուր գծերին: Հիմա պետք է ապացուցեն` այս անձանց կողմից կատարված բռնություն կա՞ր, թե՞ ոչ: Կամ` արդյո՞ք նրանք օժանդակել են, կազմակերպել են կամ դրդել են բռնի հանցագործության կատարման: Որովհետեւ այս դեպքերում ԵԽ-ն պահանջ չի ներկայացնում այդ մարդկանց ազատ արձակելու վերաբերյալ: Սա արդեն դատական գնահատման առարկա է, եւ ամեն ինչ կախված է նրանից, թե ինչպես է ընթանալու դատավարությունը: Այսինքն` կարեւոր է դատաքննության որակը:
– Իսկ Երեւանի քաղաքապետի ընտրությունների վերաբերյալ Մոնիտորինգի հանձնաժողովն ի՞նչ է կարեւորել:
– Նախ՝ այն, որ կոալիցիան որոշել է ընտրություններին մասնակցել առանձին կուսակցական ցուցակներով: Դա հանձնաժողովը դրական է գնահատել: Դրական է գնահատել նաեւ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի կողմից ղեկավարած քաղաքական ուժի մասնակցությունն այդ ընտրություններին` համարելով, որ դա վկայում է քաղաքական հասունության մասին: Կարծում եմ` այստեղ տրամաբանություն կա. այն, որ նույն կոալիցիան տարբեր քաղաքական ցուցակներով է մասնակցում այս ընտրություններին, դա խոսում է նրանց քաղաքական հասունության մասին:
– Իսկ նախնական դիտարկում չի արվել նրանց կողմից, թե ինչպիսին կլինի ԵԽ դիրքորոշումը Հայաստանի նկատմամբ, եթե այս ընտրություններն էլ անցկացվեն խախտումներով:
– Ոչ, նման բաներ չեն քննարկվում, որովհետեւ, այսպես ասած` գլխանց վատ բաներ չեն գրում: Չեն գրում` եթե սենց անես, ես քեզ սենց կանեմգ
– Գուցե նախադեպերը հաշվի առնելով՝ ի սկզբանե ասեն:
– Ոչ, չեն ասում: Ուղղակի ասում են, որ սա լուրջ մարտահրավեր է: Մենք էլ ենք ասել, որ սա լուրջ մարտահրավեր է երկրի համար, երբ մասնակցում է այսքան մարդ, եւ այլն: