ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը ՌԴ կատարած պաշտոնական այցի ավարտին հարցազրույց է տվել ռուսական «Կոմերսանտ» թերթին: Թղթակիցը սկզբում Ս. Սարգսյանից հետաքրքրվել է` արդյո՞ք պատահականություն էր, որ վերջինիս Մոսկվա մեկնելու օրը ՀՀ-ում սկսվեց «ՆԱՏՕ-ի շաբաթը»: Ս. Սարգսյանը վստահեցրել է, որ Հայաստանը ՆԱՏՕ-ի անդամ դառնալու մղում չունի, եւ նշել է, որ ՀՀ-ում ՆԱՏՕ-ի շաբաթի մեկնարկն ուղղակի զուգադիպել է ՌԴ կատարած իր այցի հետ: Հարցազրույցը ներկայացնում ենք որոշ կրճատումներով։
– Մենք միշտ ասել ու ասելու ենք, որ ՀՀ արտաքին քաղաքականության մեջ ՆԱՏՕ-ի անդամ դառնալու կետ չկա… Եթե մենք այսօր մեկ այլ` Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) կազմում ենք, ու մեր տարածքում գտնվում են ռուսական զորքերն ու տեխնիկան, ապա, բնականաբար, ՆԱՏՕ-ի անդամ դառնալու մեր ցանկությունը կդիտվի որպես հակառուսական քայլ: Որովհետեւ մի բազաները կփոխվեն մյուսներով: Իսկ դրա համար պետք է լուրջ դրդապատճառներ ունենալ:
– Նման դրդապատճառներ դեռ չկա՞ն:
– Ոչ: Պարզապես առանց «դեռ» բառի: Այս դեպքում դա այդքան էլ լավ բառ չէ:
Մենք մեր զինված ուժերը ստեղծել ենք խորհրդային դոկտրինայի հիման վրա, իսկ դրանք զինված են սովետական եւ ռուսական տեխնիկայով…
– ՀՀ-ն ու Ադրբեջանն այնքան լրջորեն են զբաղվում սպառազինությունների ձեռքբերմամբ, որ դիտորդները չեն բացառում Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի ուժային լուծումը:
– Դա չի կարելի բացառել: Մանավանդ, երբ ադրբեջանական իշխանությունները խոսում են հակամարտությունը ռազմական ճանապարհով լուծելու հնարավորության մասին: Կարծում եմ, երկրում առնվազն երկու մարդ` գլխավոր հրամանատարն ու Պնախարարը պետք է մտածեն, որ պատերազմը կարող է սկսվել հենց վաղը: …. Լեռնային Ղարաբաղը երբեք չի եղել Ադրբեջանի կազմում, եւ միացվել է Ադրբեջանին միայն կուսակցական մարմնի որոշմամբ: Ես դա ասում եմ, քանի որ հաճախ են լսվում դիտարկումներ այն մասին, որ անհրաժեշտ է պահպանել Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը, եւ միջազգային իրավունքը դա երաշխավորում է: Իսկ ազգերի ինքնորոշման իրավո՞ւնքը:
– Եթե քարոզում եք ազգերի ինքնորոշման իրավունքը, ինչո՞ւ մինչ հիմա չեք հայտնել ձեր դիրքորոշումը Կոսովոյի առնչությամբ:
– Մենք փորձում ենք չանել այնպիսի հայտարարություններ, որոնք հակասում են մեր դաշնակիցների սկզբունքային դիրքորոշումներին: Այս դեպքում` ՀԱՊԿ-ի դաշնակիցներին: Մյուս կողմից` մենք չենք կարող չողջունել այդ իրավունքի իրացման բանաձեւը, եւ Կոսովոն եւս մեկ օրինակ է, թե ինչպես կարելի է ինքնորոշվել:
– Որոշակի երկատվածություն է նկատվում: Դուք կարծես թե ուրախ եք Կոսովոյի անկախության համար, մյուս կողմից` չեք ճանաչում այն:
– Մենք երբեք չենք ասում, որ չենք ճանաչում այն:
– Բայց չեք ասում, որ ճանաչում եք:
– Կարծում եմ, ամեն ինչն իր ժամանակն ունի:
– Դուք հրավիրեցիք Դմիտրի Մեդվեդեւին այցելել Հայաստան: Սակայն նա նախատեսում է սկզբում այցելել Ադրբեջան: Չե՞ք խանդում:
– Ես պաշտոնական այցով եղա Մոսկվայում, լավ բանակցություններ վարեցի նախագահի եւ վարչապետի հետ: Չեմ կարծում, թե ճիշտ կլիներ, որ ՌԴ նախագահը հենց վաղն այցելի: Խանդ չկա: Կա համոզմունք, որ ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունների բարելավումը չի լինի ի վնաս ռուս-հայկական հարաբերությունների:
– Իսկ ինչո՞ւ հանդիպեցիք նաեւ Վլադիմիր Պուտինի հետ: Մեդվեդեւի հետ հանդիպումը չլուծե՞ց բոլոր հարցերը:
– Իհա՛րկե լուծեց: Կարծում եմ՝ նորմալ երեւույթ է, երբ բարեկամ պետության նախագահը հանդիպում է այդ երկրի եւ՛ նախագահի, եւ՛ վարչապետի, եւ՛ խորհրդարանի ղեկավարների հետ: Պուտինը երկու ժամկետ Ռուսաստանի ղեկավարն է եղել, եւ շատ հարցեր, որոնք պետք է ավարտել, սկսվել են դեռ նրա ղեկավարման օրոք: Ես իմ պարտքը համարեցի այս հարցերը նրա հետ քննարկել:
– «Գազպրոմը» պատրաստվում է թանկացնել գազի գները ԱՊՀ բոլոր երկրների, այդ թվում նաեւ՝ Ռուսաստանի ռազմավարական գործընկերոջ` Հայաստանի համար: Որքանո՞վ գազի գները կբարձրացնեն ձեզ համար:
– Մենք հասկանում ենք «Գազպրոմի» տրամադրությունները եւ ընդունում ենք այն հայտարարությունները, որ հարցերը քաղաքական հարթության վրա չեն լուծվելու: Մեզ համար ավելի հարմար կլիներ, եթե գների թանկացումն ավելի սահուն անցներ: Պետք չէ մոռանալ, որ «Գազպրոմի» գազը Հայաստանում իրացնում է «ՀայՌուսգազարդ» ընկերությունը, որը կատարել է իր բավականին հավակնոտ խնդիրը եւ արդեն գազիֆիկացրել է մեր երկրի 90 տոկոսը: Այդ ձեռնարկության 70 տոկոսը պատկանում է «Գազպրոմին», եւ կարծում եմ, որ ռուսական մենաշնորհային ընկերությունը հաշվի կառնի իր այդ ձեռնարկության շահերը: Ես լիակատար վստահություն ունեմ, որ մենք սահուն կերպով կանցնենք եվրոպական շուկայական գներին:
– Ամեն դեպքում, որքա՞ն են գինը բարձրացրել ձեզ համար: Կարծես թե հիմա 1 խմ-ի համար այն կազմում է 110 դոլար:
– Ես չէի ցանկանա գնի մասին խոսել մինչ այն պահը, երբ այդ գինը հստակ կարձանագրվի թղթի վրա, եւ այդ թուղթն էլ կստորագրվի: Սակայն համոզված եմ, որ գների թանկացումը լուրջ ցնցումներ չի առաջացնի:
– Հնչել է հետեւյալ գինը. 165 դոլար՝ 1 խմ-ի դիմաց: Այն մո՞տ է իրականությանը:
– Միգուցե: Պետք է հաշվի առնել, որ մենք համաձայնագիր ունենք, որը թույլ է տալիս խուսափել կրկնակի հարկումից; Մենք այն վավերացրել ենք, եւ հիմա սպասում ենք, որ նույնը կանի նաեւ Ռուսաստանը; Այսինքն, մենք հնարավորություն կունենանք վեջնական գինը 18 տոկոսով նվազեցնել:
– «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերությունը, որին կոնցեսիոն պայմանագրով տրվել է Հայկական երկաթուղին, ասում է, որ հավակնոտ ծրագրեր ունեն եւ վերականգնելու են հաղորդակցությունը ՌԴ-ի, Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի հետ՝ Վրաստանի միջոցով: Դա իրատեսակա՞ն է:
– Միակ բանը, որը զսպում է ապրանքափոխանակումը, ցամաքային կապի բացակայությունն է: Մենք լաստանավերով ենք ապրանք ներկրում, իսկ դա ենթադրում է ավելորդ ծախսեր: Թուրքիայի հետ հարաբերություններում ես որոշակի ջերմացում եմ նկատում: Սահմանների բացմամբ մեզ համար շատ լավ հեռանկարներ կբացվեին: Թեեւ ես հասկանում եմ, որ Թուրքիան մեզ հետ կխոսի հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների պրիզմայով, բայց աշխարհն առաջ է գնում, եւ մենք չպիտք է ետ մնանք:
– Մոսկվան սկսել է վերականգնել Աբխազիայի երկաթուղու մի հատվածը, որը նաեւ կապում է Ռուսաստանն ու Հայաստանը: Դուք ուրա՞խ եք:
– Մենք կարծում ենք, որ քաղաքական որոշումից բացի, այդ հատվածը վերականգնելու համար գոյություն ունի զուտ ֆիզիկական աշխատանք: Եվ որքան արագ տրվի մեկնարկն, այնքան լավ է: Պետք է վերականգնել եւ պետք է այդ մասին պայմանավորվել Վրաստանի հետ:
– Բայց Վրաստանը դեմ է:
– Չեմ կարծում, որ նրանք կտրականապես «ոչ» են ասում: Մոտակա շաբաթների ընթացքում ես կհանդիպեմ իմ վրացի գործընկերոջ հետ, եւ մենք կքննարկենք այդ հարցը:
– Անցյալ շաբաթ Հայաստանում վերսկսվել են ընդդիմության բողոքի ակցիաները: Ընդդիմությունը պահանջում է հետաքննել մարտյան իրադարձությունների ժամանակ զոհվածների մահվան պատճառները, 1-ի խռովությունների ժամանակ զոհված մարդկանց մահվան պատճառներն ու ազատ արձակել քաղբանտարկյալներին: Իշխանությունները պատրա՞ստ են երկխոսության:
– Ընդդիմությունը չի էլ դադարեցրել իր ելույթները: Հայաստանն ազատ երկիր է, իսկ ՀՀ քաղաքացիներն իրավունք ունեն իրենց կարծիքը հայտնել ԶԼՄ-ներով: Փողոցային ակցիաները սեփական կարծիքն արտահայտելու ձեւերից մեկն են: Ինչ վերաբերում է մարդկանց ազատ արձակելուն, ապա իմ դիրքորոշումը հետեւյալն է. մարդիկ, որոնք ծանր հանցագործություններ չեն գործել եւ ում մեղքն ամբողջ ծավալով ապացուցված չէ, պետք է ազատ արձակվեն: Վերջին շրջանում, ի դեպ, շատերին ազատ են արձակել:
– Դուք արդարացվա՞ծ եք համարում ուժի կիրառումն այն մարդկանց նկատմամբ, որոնք մարտին ձեր դեմ էին ելույթ ունենում:
– Ուժի չկիրառումը շատ ավելի մեծ թվով զոհերի կհանգեցներ, իսկ հետեւանքներն էլ ավելի ծանր կլինեին: Ուժը կիրառվել է ոչ թե հանրահավաքների մասնակիցների նկատմամբ, այլ` այն մարդկանց, որոնք ջարդուփշուր էին անում խանութները, կրակում էին Ոստիկանության վրա, ոստիկանների ու Ներքին զորքերի զինվորների վրա նռնակներ էին նետում: Ինչպե՞ս էր պետք արձագանքել: Չեն եղել կրակոցներ հանրահավաքի մասնակիցների վրա, կրակոցները նրանցից մեկ կիլոմետր հեռու էին: Ցուցարարներն իրենք էին ուժ կիրառում հասարակական կարգը պահպանել փորձող ոստիկանների վրա:
– Իսկ քննությունը պարզե՞լ է, որ բոլոր սպանվածները կողոպտիչներ են եղել:
– Դա փաստ չէ: Սակայն հարյուր տոկոսանոց փաստն այն է, որ բոլոր 10 մարդիկ զոհվել են հրապարակից 1 կիլոմետր հեռավորության վրա: Քննությունը դեռ շարունակվում է, եւ կարծում եմ, այն ամեն ինչը կհստակեցնի: Երեք դեպքերի քննությունն արդեն պարզել է, որ մարդիկ զոհվել են հատուկ միջոցների օգտագործման պատճառով: Կամ դրանք ժամկետանց հատուկ միջոցներ են, կամ էլ տեխնիկապես անգրագետ են օգտագործվել: Քննությունն այդ հարցում պարզություն կմտցնի:
– Ե՞րբ:
– Կոնկրետ ժամկետներ չկան, սակայն, կարծում եմ՝ աշնանը: Մենք աշխատում ենք, որպեսզի իշխանության հանդեպ վստահությունն ավելի մեծ լինի, քան հիմա է: Դա ինձ համար ամենագլխավոր խնդիրն է: