«Մենք հարցրել ենք նաեւ «Ժառանգությանը», ասել են, թե հունիսի 27-ին, երբ գա Րաֆֆի Հովհաննիսյանը, մենք կորոշենք: Ստացվում է, որ Կարապետյանը պետք է գնա հանձնաժողով եւ ներկայացնի որեւէ մեկի տեսակետը: Ես ինչպե՞ս կարող եմ արտահայտել իմ դիրքորոշումը` չլսելով երկու կողմերի կարծիքը: Ես պետք է միայն իշխանությա՞ն ասածը լսեմ»,- հարցնում է «Ժողովրդական կուսակցության» նախագահ Տիգրան Կարապետյանը` պատասխանելով այն հարցին, թե կմասնակցի՞ արդյոք մարտի 1-ի իրադարձություններն ուսումնասիրող ԱԺ ժամանակավոր հանձնաժողովի աշխատանքներին: Փոխարենը պարոն Կարապետյանը բանաստեղծություններ է գրում եւ պատրաստվում է հրատարակել արդեն երկրորդ ժողովածուն: Հարցազրույցը սկսելուց առաջ պարոն Կարապետյանը կարդաց իր բանաստեղծություններից մեկը:
Գարունն էլ ունի իր աշունը`
Մասիսի գլխին շուրջամյա ձյունը,
Արաքսի մի ափը` պատանդ,
Վերնախավի այրերը` հիվանդ:
Որոնց համար մոր գիրկը նեղ է,
Սեփական տան մեջ պայքարը դեղ է,
Հայը հային` սարի հառաչ,
Բոլորի դեմ, աշխարհի առաջ:
– Իսկ ո՞րն է ձեր դիրքորոշումը:
– Ես համարում եմ, որ ներկա վիճակում բանակցություններ պետք է լինեն, եւ իշխանությունը որոշ հարցերում պետք է գնա լուրջ զիջման, ասենք` խորհրդարանը լուծարի:
– Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի կողմնակիցները բանակցություններից առաջ պահանջում են ազատ արձակել բոլոր բանտարկյալներին: Կո՞ղմ եք այդ պահանջին:
– Կալանավորվածներին պետք է անհապաղ բաց թողնեն:
– Ձեր կարծիքով՝ նրանք քաղբանտարկյալնե՞ր են: Քաղբանտարկյալնե՞ր են ձերբակալված պատգամավորները, Գագիկ Ջհանգիրյանը:
– Եթե հայհոյանքի համար տալիս են 4 տարի, պարզ է, որ քաղաքական բանտարկյալներ են, որովհետեւ այն այրերը, ովքեր 4 տարի առաջ էին հայհոյում, հիմա Հասարակական խորհրդում են նստած, ոչ թե 4 տարի բանտում են նստել:
– Ո՞ւմ նկատի ունեք:
– Շավարշ Քոչարյանն ու Արշակ Սադոյանն իշխանություններին չէի՞ն հայհոյում: Հիմա էլ Հասարակական խորհրդում իշխանության վստահությունն են վայելում: Ես դա չեմ ընդունում:
– Ընտրությունների ժամանակ ոչ ոք չէր կասկածում, որ գեներալ Մանվել Գրիգորյանը սատարում է Լ.Տեր-Պետրոսյանին: Ձեր կարծիքով՝ ինչո՞ւ նա իր կարծիքը բարձրաձայն չհայտնեց, իսկ հետո հայտարարեց, թե իր անունից ոչ ոք իրավունք չունի հայտարարություն անել:
– Ես լսել եմ, որ իշխանություններն ուլտիմատում են ներկայացրել նրան: Իսկ Գագիկ Ջհանգիրյանն էլ, եթե «Հոկտեմբերի 27»-ի հետ կապված ասելիք ուներ, թող այն ժամանակ ասեր, ոչ թե հետողորմյա աներ:
– Իսկ ի՞նչ եք կարծում, նոր ստեղծվելիք Հասարակական խորհուրդն իր նպատակին կծառայի՞:
– Չի ծառայի, որովհետեւ բոլորն էլ անկողմնակալ չեն, ունեն իրենց քաղաքական սիմպատիաները, ունեն նախապատվություններ եւ ժողովրդի հետ անմիջական կապ չունեն: Խորհրդի անդամները պետք է լինեն բուն ժողովրդի ներկայացուցիչներ, որոնք պետք է իրենց ազդեցիկ խոսքն ունենան, որոնք պետք է նախագահի հետ բանակցությունների ընթացքում ձեռք բերված զիջումները սփռեն ժողովրդի մեջ: Դրանք այն մարդիկ չեն:
– Այսինքն` Հանրային խորհրդի աշխատանքներին չե՞ք մասնակցելու:
– Ո՛չ, ես արդեն ասել եմ, որ կարող եմ լինել ղեկավար այն առումով, որ մյուս մարդկանց ես պետք է գտնեմ ու պատասխանատվությունը կրեմ: Պետք է 50 տոկոսը մարզերից բերեն, 50 տոկոս էլ Երեւանից լինեն: Պետք է համայնքներից, բակերից լինեն մարդիկ, ովքեր իրենց կյանքը նվիրել են այդ տարածքին, այդ համայնքին, այդ ժողովրդին: Ես շատերին գիտեմ, որոնք անբիծ են, եւ որոնց մարդիկ վստահել են: Իսկ նրանք, ովքեր 180 աստիճան էս կողմ-էն կողմ են շրջվել, ժողովրդի մոտ ինչպե՞ս կարող են վստահություն ներշնչել:
– Միգուցե իշխանությունները վախենո՞ւմ են անբիծ մարդկանցից:
– Այո, դա կա: Բայց իշխանությունները պետք է որոշեն, նախագահ պարոն Սերժ Սարգսյանը պետք է հասկանա, որ մեր հանրապետությունում պետք է լինի մի մարմին, որը կարող է նրա դեմքին ասել այն, ինչ մտածում է: Ոչ թե պալատական մտավորականների նման ասեն այն, ինչը նախագահին հաճելի է լսել:
– «Ժառանգություն» կուսակցությունը հրաժարվեց անդամակցել մարտի 1-ի դեպքերն ուսումնասիրող ԱԺ ժամանակավոր հանձնաժողովի աշխատանքներին, քանի որ մերժվել էր նաեւ իրենց այն առաջարկը, ըստ որի` հանձնաժողովի անդամների քանակը պետք է հավասարապես բաշխվեր: Դուք համաձա՞յն եք այդ տարբերակի հետ:
– Առաջինը` «ժառանգությունը» սխալ է ասում, որովհետեւ 50/50 չի կարող լինել, կենտ կլինի, կլինի սեկա: Երկրորդը` որ «Ժառանգությունն» ասում է, թե` «ես Լեւոնի հետ չեմ, ես ժողովրդի հետ եմ», ուրեմն թող ասի` ո՞ր ժողովրդի հետ է: Այն ժողովրդի, որը Լեւոնի՞ կողքին է, թե՞…: Եթե այդ խոսքերի խաղն ինքը Լոս Անջելեսից ելնելով այս 5 տարվա մեջ է սովորել, մենք սովորել ենք 50-ական թվականներին, դեռ Ստալինի ժամանակ: Ուրեմն` թող սատանի մայլեն քյանդրբազ չխաղա: Դրա համար է, որ բոլոր վճռական պահերին քաղաքում չի լինում: Այսօր էլ միտինգ պետք է լինի, ինքը դարձյալ այստեղ չէ, Ստրասբուրգում է: Գիտե՞ք ինչ, բախվել է ոչ թե «Ժառանգությունը», այլ Լ.Տեր-Պետրոսյանը: Մի կողմը Լ.Տեր-Պետրոսյանն է, մյուսն էլ` իշխանությունը: Թող նրանք մասնակցեն հանձնաժողովի աշխատանքներին, ես էլ կմասնակցեմ ու իմ կողմից կասեմ, թե որ տեսակետն է ճիշտ, որը` ոչ: Ես եթերով միշտ էլ քննադատել եմ մարտի 1-ի իրադարձությունները, բայց եթե այսօր Լ.Տեր-Պետրոսյանը չի մասնակցում, ես որպես ի՞նչ մասնակցեմ:
– Հիմա դուք ինչպիսի՞ կողմնորոշում ունեցող քաղաքական ուժ եք:
– Մենք ընդդիմադիր ենք:
– Բայց կենտրոնամետ էիք:
– Ընդդիմադիր ենք` կենտրոնական հիմունքներով: Մենք հեղափոխականներ չենք, ռադիկալներ չենք: Քննադատող ենք, պահպանողական ենք, ազնիվ ենք: Լինել ազնիվ, ասել ճիշտը եւ քննադատել կեղծը` արդեն ընդդիմություն է:
– Լ.Տեր-Պետրոսյանն ընդդիմություն է ու իր բողոքն արտահայտելու համար ինչ-որ ակցիաներ, հանրահավաքներ է կազմակերպում: Բայց դուք ընդդիմությանը հատուկ ակտիվ գործունեություն չեք ծավալում:
– Եթե ինքը ելույթ է ունեցել Օպերայի հարթակում, եւ նրան լսել են 50.000 մարդ, ինձ իմ եթերով լսում է 1,5 մլն մարդ: Ես չեմ համարում, որ դա պակաս գործոն է: Թեպետ քաղաքական առումով մենք խտացնում ենք մեր շարքերը: Այսօր շատ մարդիկ նույն «Օրինաց երկիր», «Ազգային Միաբանություն» եւ այլ կուսակցություններից համալրում են մեր շարքերը: Վերջերս միտում կա, որ երիտասարդներն ու կանայք են գալիս մեր կուսակցություն: Մենք մնացել ենք այնպիսին, ինչպիսին առաջին օրվանից էինք որդեգրել մեր ուղին:
– Ձեր կարծիքով, ի՞նչ պետք է անի իշխանությունը` ժողովրդի վստահությունը ձեռք բերելու համար:
– Եթե ազատում է Գրիշա Սարկիսյանին, փոխարենը չպետք է դնի Հայկ Հարությունյանին: Ես մտածում եմ, որ նախագահը պետք է դիստանցիա ունենա մարտի 1-ի իրադարձությունների հետ կապված մարդկանցից: Հայկ Հարությունյանն անմիջական մասնակիցն է եղել այդ դեպքերի: Բայց ինձ դուր է գալիս այն որոշումը, որ Ոստիկանապետ է նշանակվել Ալիկ Սարգսյանը, ով հարգված է նաեւ Ոստիկանության ոլորտում: Բայց կցանկանայի, որ այդ բարեփոխում կոչվածը, չգիտեմ` կլինի-չի լինի, լինի լիարժեք, եւ ոչ թե մասամբ:
– Այսօր իշխանությունները հայտարարում են, թե բարեփոխումներ են անում տնտեսության տարբեր` հարկային, մաքսային եւ այլ ոլորտներում: Սակայն այդ բարեփոխումների արդյունքը մեծ հաշվով դեռ չի երեւում:
– Չի էլ երեւա: Եթե մենք ձգտում ենք միայն խստությամբ առաջնորդվել, խստություն միշտ էլ ունեցել է մեր իշխանությունը, մարդկայնություն չի ունեցել: Թող ձեռք բերի մարդկային դեմք: Ժողովրդի հետ հարաբերվի ոչ թե պալատականների միջոցով, այլ անմիջապես, որ իրավիճակը ճիշտ հասկանա: Ինչո՞ւ չէ, նաեւ ճիշտ Հասարակական խորհուրդ ստեղծի:
– Ձեր կարծիքով՝ այն, ինչ կատարել են իշխանությունները, համապատասխանո՞ւմ են ԵԽ ԽՎ 1609 բանաձեւի պահանջներին:
– Իշխանությունը ձգտում է բանաձեւի պահանջները կատարել այնքանով, որքան կարող է, որովհետեւ յուրաքանչյուր կտրուկ փոխզիջում կարող է ընկալվել որպես իշխանության թուլություն: Իշխանությունն այդ պահանջները կատարելու համար քաղաքական կամք չի դրսեւորում:
– Իսկ ձեր կարծիքով, մեր իշխանություններից ի՞նչ ակնկալիքներ ունեն եվրոպական կառույցները, որ անընդհատ ներկայացուցիչներ են գործուղում Հայաստան:
– Ինչ ակնկալիքներ որ ունեցել են` ստացել են: Բա վարչապետը ո՞ւմ նշանակածն է: Մնում է, որ ԱԺ-ն տան Ամերիկային ու պրծնեն:
– Իսկ նախագահը ո՞ր երկրինն է: Ռուսաստանի՞նն է:
– Այո, հենց այդպես էլ կա:
– Համամի՞տ եք այն կարծիքի հետ, թե մարտի 1-ի իրադարձությունների հիմնական պատասխանատուն Ռոբերտ Քոչարյանն է:
– Ամեն մարդ իր արածի մասին թող պատասխան տա: Այսօր անհրաժեշտ է երկխոսություն: Իսկ եթե երկխոսություն չկա, ուրեմն` բախում կա:
– Ձեր կարծիքով՝ իշխանությունները ճի՞շտ արեցին, որ Ազատության հրապարակում կամ Մատենադարանին հարող տարածքում ընդդիմության` հանրահավաք անցկացնելու առաջարկը մերժեցին:
– Ես համարում եմ, որ ստադիոնի տարածքում հանրահավաք անելու առաջարկը ծիծաղելի էր, մանավանդ որ Լ.Տեր-Պետրոսյանի պատուհանից դա երեւում էր, եւ ԵԽ ԽՎ ներկայացուցիչներն էլ տեսան: Է, թող միանգամից ասեին` մտեք Զանգվի մեջ ու լողացեք: Եթե կան տեղեր, որտեղ ժողովուրդը սովոր է հանրահավաք անցկացնել` սխալ է մերժելը: Ժողովրդի հետ չպետք է բախվեն: Թող թույլ տան, ի՞նչ է եղել:
– Նախագահական ընտրություններին մասնակցեցին 9 թեկնածու: Լ.Տեր-Պետրոսյանից ու Սերժ Սարգսյանից բացի, մյուս թեկնածուները, այդ թվում եւ՝ դուք, քաղաքական ի՞նչ ապագա ունեք: Կմասնակցե՞ք հաջորդ ընտրություններին:
– Արամ Հարությունյանից բան չեմ հասկանում, Արման Մելիքյանը կրկնում է Լ.Տեր-Պետրոսյանի ասածները: Ո՛չ Գեղամյանը, ո՛չ Վազգեն Մանուկյանը, ո՛չ էլ Արթուր Բաղդասարյանը չեն մասնակցի ընտրություններին: Մի բացառությամբ, եթե փող տան` կարող է մասնակցեն: Չեն մասնակցի, որովհետեւ չունեն կողմնակիցներ ու քաղաքական ակնկալիքներ, չունեն համախոհներ, մանավանդ՝ Արթուրը: Ա. Բաղդասարյանն արդեն իր տնից պետք է կարողանա ձայն բերել, նրա մոտ մինուս է: Պետք է սեկա անի: Նրանք բիզնեսմեններ են եւ ձգտում են մաքսիմալ շահույթի: Արթուրը համարեց, որ իր ստացածն իր համար շահույթ է` չհասկանալով, որ եթե սկզբունքային լիներ, կարող է 4 տարի հետո նախագահ դառնար: Ասում են` լավ է՝ թռչունը ձեռքում, քան թե՝ երամն ամպերում: Արթուրը բռնեց իր թռչունն, ու դրանով ավարտվեց: Հիմա թող հանգիստ` ճտեր է, ձվեր է, թե ինչ է` հանի: Համենայնդեպս քաղաքական գործիչը պետք է հեռատես լինի:
– Միգուցե Ա. Բաղդասարյանը մեծ ակնկալիքներ չունե՞ր, պարզապես ուներ որոշակի դերակատարում:
– Այդ առումով, այո, կատարեց իր դերը ու իր ձայները գումարեց Սերժ Սարգսյանի ձայներին: Իր կուսակցությունից արդեն ինձ մոտ էլ գալիս են: Մեր նպատակն է՝ ստեղծել ժողովրդական շարժում: Ես արդեն միանալու կոչ եմ արել: Դա կլինի ոչ թե քաղաքական միավորում, այլ կոմիտեի տեսքով, ու ես չեմ լինի ղեկավարը: Մենք կլինենք մի խումբ մարդիկ, ովքեր կպայքարեն անարդարության դեմ, որոնց համար անընդունելի է, որ միայն կոալիցիոն ուժերը պետք է անցնեն խորհրդարան, որ կան պատգամավորներ, ովքեր կարծես թե սեփականաշնորհել են խորհրդարանը: Այնպիսի տպավորություն է, որ նրանց մաման իրենց խորհրդարանում է ծնել: Խորհրդարանն ազատ պետք է լինի, ոչ թե մենաշնորհային:
– ՕԵԿ-ից անցյալ տարի որոշ պատգամավորներ դուրս եկան եւ մտան ձեր կուսակցություն: Հիմա նրանք ձեզ հե՞տ են:
– Դա ընտրության ժամանակ էր, բայց այսօր ես ոչ մեկի հետ կապ չունեմ: Նրանք մեզ համախոհ էին դարձել, մտել էին կուսակցություն, բայց ընտրությունները ցույց տվեցին, թե ով` ով է: Եվ եթե այդ ընտրությունները չլինեին, մենք ոչ Արթուր Բաղդասարյանին կճանաչեինք, ոչ այլոց: Ընտրությունները մաքրեցին Արթուր Բաղդասարյանի դեմքը: Երբ մենք ասում էինք` մեզ հակաճառում էին, թե նա սուրբ մարդ է: Եվ այդ սուրբ մարդը
8-րդ հարկից թքած ուներ իր 300 հազար թե 250 հազար ընտրողների վրա: Ես չեմ էլ կարծում, որ մոտակա 150 տարվա ընթացքում ժողովուրդը կմոռանա Արթուրի արածը: Նա մտավ պատմություն:
– Հեղինե Բիշարյանը դրա համար ձեզ վստահաբար կպատասխանի:
– Թող տա տեսնենք, ոչ մի բան էլ չի պատասխանի: Ընտրության ժամանակ Արթուրին չընտրողներին անիծում էր: Հիմա կարկառուն պատգամավոր է դարձել: Իսկ ես կմասնակցեմ բոլոր ընտրություններին, նաեւ՝ Երեւանի քաղաքապետի ընտրություններին:
– Կարծես թե Դավիթ Հարությունյանն էլ է մտադիր մասնակցել Երեւանի քաղաքապետի ընտրություններին:
– Թող ինքն էլ ուզի, Գագիկ Հարությունյանն էլ թող ուզի, էլ ո՞վ կա, թող ուզեն: Ուզելը վնաս չէ: