Վերջին օրերին ներքաղաքական կյանքում քննարկվող հիմնական հարցը վերաբերում է ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպանի հայտնի զեկույցին Գլխավոր դատախազության եւ Արդարադատության նախարարության՝ միաժամանակ ընդունված «առարկություններին», ինչի շուրջ նախօրեին տեղի ունեցան նաեւ լսումներ ԱԺ-ում:
Ստորեւ ներկայացնում ենք ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան Արմեն Հարությունյանի հետ հարցազրույցը, որը կայացել է այս շաբաթվա սկզբին` մինչեւ ԱԺ լսումները:
– Կարծիք կա, թե Ձեր դեմ առարկությունների այս շարժումը կազմակերպել է Ռոբերտ Քոչարյանը: Դուք խնդիրներ ունե՞ք նրա հետ:
– Ես իմ գործն եմ անում եւ չեմ կարող ասել, թե դա ում անձնական շահին է հարմար:
– ՀՀ գլխավոր դատախազն ու արդարադատության նախարարը հայտարարում են, որ գերազանցել եք ձեր լիազորությունների շրջանակը:
– Իրենք են դուրս եկել իրենց լիազորությունների շրջանակից, երբ օմբուդսմենի զեկույցին գնահատական են տալիս: Սա համաշխարհային օմբուդսմենների ողջ պատմության համար աննախադեպ բան է:
– Դատախազության ներկայացուցիչները համարում են, որ դուք քաղաքական պատվեր եք կատարում: Կարելի՞ է իմանալ` ո՞ւմ պատվերն եք կատարել:
– Ես իմ խղճի, իմ համոզմունքի պատվերն եմ կատարել: Ցավոք սրտի, մեր հասարակությունն այնպիսի մակարդակի է հասել, որ մարդիկ չեն հասկանում, թե ինչպե՞ս կարելի է ուրիշի պատվերը չկատարել:
– Ձեր կարծիքով՝ այս առարկություններն ինչո՞ւ հրապարակվեցին այն ժամանակ, երբ դուք Հայաստանում չէիք, եւ քննարկումները նշանակեցին ձեր վերադառնալուց ընդամենը մի քանի օր հետո:
– Առարկությունները շատ թույլ են, հավանաբար, դրանով փորձում էին մեր պատասխանելու հնարավորությունները սահմանափակել:
– Կարծիք կա նաեւ, թե այս ամբողջ պատմությունն իրականում իշխանություններն են կազմակերպել, որպեսզի եվրոպական կառույցներին ցույց տան, որ մեր երկրում ժողովրդավարական ինստիտուտները կենսունակ են եւ աշխատում են առանց կաշկանդվելու:
– Մարտի 1-ի դեպքերն ու հետընտրական պրոցեսներն այնպիսին էին, որ պաշտպանի գործունեությունը պետք է ադեկվատ աշխուժանար: Այնպես չէր, որ ես հանկարծակի աշխուժացա: Այնպիսի իրավիճակ ստեղծվեց, որ դրան պետք էր համարժեք վարքագիծ ցուցաբերել: Իսկ ինչ-որ մեկին բան ցույց տալով՝ երկիրն առաջ չենք տանի, ամենավտանգավորը բարեփոխումների իմիտացիան է:
– Ձեր կարծիքով՝ իշխանությունները կկատարե՞ն ԵԽ ԽՎ բանաձեւի պահանջները:
– Շատ տխուր կլինի, եթե չկատարեն: Որոշ բաներ արել են, բայց դա էլ կարելի է բնութագրել երկու քայլ ետ, մեկ քայլ առաջ: Ես կարեւորում եմ անկախ հետաքննող հանձնաժողով (մարտի 1-ի դեպքերն ուսումնասիրելու նպատակով.- Ա.Ա.) ստեղծելու գաղափարը: Եվ եթե այդ հանձնաժողովն իսկապես անկախ եղավ, հնարավորություն կտա կալանավորվածների մեջ առանձնացնել քաղաքական ու իրավական հիմքերով ձերբակալվածներին: Իսկ եթե օբյեկտիվ քննություն չեղավ, կասկածներն ու լարվածությունը մնալու են:
– Ի՞նչ կազմով եք պատկերացնում այդ հանձնաժողովը:
– Կարծում եմ, որ պետք է մասնակցեն նաեւ խորհրդարանական եւ արտախորհրդարանական ուժերը, հակառակ դեպքում միջազգային կազմակերպությունները փորձագետ չեն տա:
– Իսկ ինչպե՞ս եք վերաբերվում իշխանությունների կողմից ներկայացվող Հանրային խորհրդի գաղափարին:
– Դա վատ բան չէ, բայց դա մեր ունեցած խնդիրների մեջ առաջնայինը չէ: Հակակշիռների ինստիտուտները` խորհրդարանն ու մյուս կառույցները, պետք է իրենց սահմանադրական ֆունկցիաները կատարեն: Այս դեպքում արդեն մեխանիկորեն կլուծվեն այն խնդիրները, որոնց համար ուզում են ստեղծել այդ պալատը: Որ չստեղծեն էլ, չենք էլ նկատի, թե չունենք:
– Հնարավոր համարո՞ւմ եք իշխանության ու ընդդիմության միջեւ երկխոսությունը:
– Օմբուդսմենի զեկույցի նկատմամբ այս հարձակումն արդեն ցույց է տալիս`երկրում երկխոսության մթնոլորտ կա՞, թե՞ միակողմանի հարձակման ու ճնշման մթնոլորտ է: Կարծում եմ, որ իշխանություններն ու ընդդիմությունը խոսելու մի թեմա ունեն` ինչպե՞ս անել, որ այս երկրում մարդու իրավունքներն ավելի երաշխավորված ու պաշտպանված լինեն: Ի՞նչն է, որ այսօր չի բավարարում մարդու իրավունքները պաշտպանելու համար, եւ ի՞նչ պետք է արվի:
– Դատախազության առարկությունների մեջ մեջբերված էր ձեր զեկույցում հնչեցրած հարցերից մեկը` արդյո՞ք պահպանվել է խուզարկության անցկացման դատավարական կարգը: Եվ որպես պատասխան՝ նշված էր, թե Ազատության հրապարակը ոչ թե սեփական, այլ հասարակական վայր է, այդ պատճառով էլ խուզարկության համար դատարանի որոշումը պետք չէ:
– Նենգափոխել են մեր ասածը եւ սկսել են իրենք իրենց արածի դեմ կռիվ տալ: Մենք դատարանի որոշման մասին հարց չենք բարձրացրել, մենք քրեական գործ հարուցելու մասին ենք խոսել: Մասնավոր լինի թե հանրային՝ խուզարկության գնալու համար պետք է գործ հարուցել: Եթե դու հավաստի տվյալներ ունես, պետք է քրեական գործ հարուցես, հետո գնաս խուզարկության: Ընդ որում, դատախազն այդ տվյալների հավաստիությունը գործ հարուցելուց առաջ պետք է ստուգի, բայց իրենք չեն էլ ասում, որ դա իրենց պարտականությունն է: Եթե առանց քրեական գործ հարուցելու ես գնում, քո գործողությունները սահմանափակ են` կարող ես միայն զննություն եւ փորձաքննություն իրականացնել, խուզարկություն` ոչ:
– Արդարադատության նախարարության ներկայացրած «առարկություններից» մեկն այն էր, թե դուք զեկույցում դրական եք գնահատել Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի կողմից կիրառված համախմբման եւ կառավարման հնարքները:
– Երբ Դատախազությունն ինչ-որ նեյրոլինգվիստական ու կախարդական բաներ էր առաջ քաշում, մենք էլ ուզում էինք բացատրել, որ փորձում են շեղվել այն բանից, թե հանրահավաքների համար օբյեկտիվ իրավիճակ չի եղել: Մենք ուզում էինք բացատրել, որ օբյեկտիվ իրավիճակ է եղել, որ զանգվածներն այդ միտինգներին գնացել են: Դա էլ դիտարկել ենք խոսքի ազատության տեսակետից` տեղեկատվությունը սահմանափակ են տվել: Հիմա թե արդարադատության նախարարն ինչ է ուզում ասել` չգիտեմ: Մեր հարցադրումներին պատասխանելուց խուսափելու համար ինձ են մեղադրում: Ես կուզենայի` մեր երկիրն այնքան զարգանար, որ դատախազը հասկանար, որ ինքն ընդամենը դատախազ է, որ Արդարադատության նախարարը չպետք է դատախազի տեղակալ լինի: ԱԺ-ն էլ չպետք է սպասի Դատախազության առարկություններին, հետո նոր քննարկում կազմակերպի:
– Այսինքն` ուզում եք ասել, որ «առարկություններ» ներկայացնելիս Գեւորգ Դանիելյանը հանդես է եկել ոչ թե որպես արդարադատության նախարար, այլ որպես գլխավոր դատախազի նախկին տեղակա՞լ:
– Ամբողջը դատախազի տեղակալ է, ես այդտեղ արդարադատության նախարարի կարգավիճակ չեմ տեսել: Ընդ որում, երկուսն էլ նույն բանն են գրել: Տպավորություն կա, թե պարզապես առարկություն անողների քանակն են ապահովել: Վրաստանում օմբուդսմենը մեղադրական բաց նամակով դիմեց նախագահին, Սահակաշվիլին եկավ օմբուդսմենի գրասենյակ՝ նրա հետ հանդիպելու: Հայաստանում Դատախազությունը ՄԻՊ-ին մեղադրանքներ է ներկայացնում, իսկ նախարարությունն էլ այդ ամբողջին ասիստենտություն է անում:
– Եթե ձեր դեմ այս շարժումն ավելի ուժեղանա, հրաժարական կտա՞ք:
– Ես հրաժարական երբեք չեմ տա, հանցագործություն էլ չեմ անի, որ ինձ պաշտոնանկ անեն: