Հետխորհրդային երկրներում տնտեսական զարգացման հասնելու վերաբերյալ բանավեճերում հաճախ օրինակ է բերվում Սինգապուրի փորձը: «Սիգապուրյան հրաշք» անվանումը ստացած ֆենոմենը 692 քառ/կմ տարածություն զբաղեցնող եւ մոտ 4.5 մլն բնակչություն ունեցող այդ երկրին հնարավորություն տվեց շուրջ 40 տարվա ընթացքում դառնալ աշխարհի ամենահարուստ պետություններից մեկը: Իր զբաղեցրած տարածքով աշխարհի 174-րդ պետությունը համարվող Սինգապուրը անվանական ՀՆԱ-ի ցուցանիշով 38-րդ երկիրն է աշխարհում (ավելի քան 92 մլրդ դոլար): Իսկ բնակչության մեկ շնչի հաշվով անվանական ՀՆԱ-ի ցուցանիշով Սինգապուրը գտնվում է աշխարհի առաջին 20 երկրների թվում: 1965 թվականից անկախացած նախկին բրիտանական գաղութի կարգավիճակ ունեցող (1819թ. բրիտանացի Ստեմֆորդ Ռաֆֆլզը հայտնաբերեց 120 ձկնորսներով բնակեցված այս կղզին` այն դարձնելով կենտրոն Հնդկաստանի եւ Չինաստանի միջեւ ծովային ճանապարհների հատման կետում) Սինգապուրը այս ցուցանիշներին հասել է տնտեսության կառավարման վարչահրամայական մոդելի կիրառման եւ ժողովրդավարական ազատությունների սահմանափակման արդյունքում: Այդ պատճառով Սինգապուրը` որպես տնտեսական զարգացման մոդելի օրինակ, ընկալվում է վերապահումներով եւ որոշակի հարցերում հակադրվում է ժողովրդավարության հիմնարար գաղափարներին: Այդուհանդերձ, մինչեւ օրս «սինգապուրյան հրաշքը» եզակիներից մեկն է աշխարհում: Իսկ «սինգապուրյան հրաշքի հայր է» համարվում Լի Խուան Յունը, որը 1959-1990 թվականներին եղել է Սինգապուրի վարչապետը: «Լի Խուան Յուն խոստովանում է, որ կառավարման իր մեթոդները գուցե բավականաչափ ժողովրդավարական չեն: Մինչդեռ նա գտնում է, որ հասարակության զարգացման անցումային փուլում օբյեկտիվորեն անհրաժեշտություն է առաջանում ընտրություն կատարել` կամ ժողովրդավարություն, կամ տնտեսական զարգացում»,- գրել է Ռուսաստանի Ֆինանսների նախկին նախարար Գերման Գրեֆն իր հեղինակած «Սինգապուրյան պատմություն. երրորդ աշխարհից դեպի առաջին» գրքի նախաբանում: Ստորեւ ներկայացնում ենք Լի Խուան Յուի 2005թ. ռուսական «Վեդոմոստի» հանդեսին տված հարցազրույցը, որում արծարծված մի շարք հարցեր թեեւ վերաբերում են Ռուսաստանին, սակայն հետաքրքիր են անցումային տնտեսություն ունեցող բոլոր երկրների համար:
– Ձեր կարծիքով, Ռուսաստանում կիրառելի՞ է Սինգապուրի փորձը:
– Ռուսաստանի եւ Սինգապուրի միջեւ կա հսկայական տարբերություն: Սինգապուրը փոքր կղզի է` առանց բնական ռեսուրսների: Մեր ունեցածը մեր ռազմավարական աշխարհագրական դիրքն է` կղզին գտնվում է ծովային ճանապարհների հատման կետում: Ձեր դեպքում հակառակն է. հսկայական պետություն` հսկայական բնական ռեսուրսներով: Դուք այնքան ինքնաբավ էիք, որ կարողացաք 70 տարի գոյատեւել կոմունիստական ռեժիմի պայմաններում, երբ մարդիկ գնում եւ սպառում են այն, ինչ նրանց տալիս են: Դուք փակվեցիք եւ կարողացաք գոյատեւել, իսկ Սինգապուրը չի կարող ապրել առանց արտաքին աշխարհի: Այնպես որ, այս տեսանկյունից եւս մենք տարբեր ենք: Սակայն ի՞նչն է, որ, իմ կարծիքով, կիրառելի է ձեզ համար: Դա համաշխարհային ռեսուրսների օգտագործման մեր փորձն է, խոսքը զարգացած աշխարհի ռեսուրսների` գիտելիքների, տեխնոլոգիաների, կապիտալի մասին է: Օտարերկրացիները եկան Սինգապուր, հիմնեցին արտադրություններ, եւ այդ արտադրանքը մրցունակ է աշխարհում: Ձեր խնդիրն այն է, որ դուք շատ բաներ արել եք ինքներդ ձեզ համար: Իսկ, օրինակ, ձեր թագավորները հրավիրում էին իտալացի ճարտարապետների, ասենք՝ Պետերբուրգի կառուցման համար: Դասը Ռուսաստանի համար՝ հետեւյալն է` միանալ աշխարհին: Դուք կարող եք ունենալ աշխարհի բոլոր ռեսուրսները, բայց, միեւնույն է, դուք չունեք բոլոր գաղափարները եւ լավագույն ապրանքները, աշխարհի բոլոր ծառայություններն ու հայտնագործությունները: Չի կարելի հետ մնալ: XV-րդ դարում չինացիները` բարբարոսական ազդեցություններից խուսափելու համար կործանեցին իրենց նավատորմը: Դա մեծագույն աղետն էր Չինաստանի համար: Չինաստանը պարփակվեց իր մեջ: Նրա կողքով էին անցնում ածուխը, արդյունաբերական հեղափոխությունը, ժամանակակից արտադրությունը, տեքստիլը: Հիմա նրանք գերագույն ջանքերով փորձում են լրացնել բաց թողնվածը: Ձեզ պետք չէ այդքանը լրացնել: Չէ՞ որ դուք թռչել եք տիեզերք: Բայց դուք պետք է առաջ անցնեք սպառողական ոլորտում: Այնպես որ, մեզանից դուք կարող եք սովորել այն, թե ինչպես մենք գրավեցինք կապիտալը, փորձը, սարքավորումները, տեխնոլոգիաները, սովորեցինք եւ գնացինք առաջ:
– Շատ տաղանդավոր մարդիկ գերադասում են զբաղվել բիզնեսով: Արդյունքում կառավարությանը չեն բավականացնում մասնագետները, ծաղկում է կոռուպցիան: Ինչպե՞ս դուք Սինգապուրում լուծեցիք այդ խնդիրը:
– Դա շատ բարդ տրանսֆորմացիա է: Նախ` թույլ տվեք ձեզ մխիթարել` դուք ինքնատիպ չեք: Ես հետեւել եմ Չինաստանին, Վիետնամին: Երբ կոմունիստական պետություններն անցում են կատարում շուկայական տնտեսությանը, նրանք բախվում են կոռուպցիայի եւ կառավարությունում կոմպետենտ մասնագետներ ունենալու լրջագույն խնդիրներին: Կոմունիզմի ժամանակաշրջանում փողով հնարավոր չէր ոչինչ գնել: Կարելի էր ունենալ մեծ քանակությամբ ռուբլի կամ յուան, բայց խանութներում ոչինչ չկար: Լավ հագուստը, մեքենաները, գեղեցիկ բնակարանները մարդիկ ստանում էին` կախված իրենց կարգավիճակից եւ ոչ թե ունեցած փողի քանակությունից: Դա ոչ թե շուկայական, այլ պլանային տնտեսություն էր, որում պետությունն էր որոշում` ով եւ ինչ պարգեւ պետք է ստանա: Երբ սկսվեց անցումը շուկայական տնտեսությանը, պարզ դարձավ, որ փողով կարելի է գնել ամեն ինչ, իսկ կարգավիճակը ոչինչ չի նշանակում: Պետական ծառայողների ցածր աշխատավարձերը դարձան ոչ մրցունակ մասնավոր հատվածում վճարվող աշխատավարձերի հետ: Այդ խնդրին բախվեցին եւ՛ չինացիները, եւ վիետնամցիները: Արդյունքում՝ ծաղկում է կոռուպցիան, քանի որ պետական ծառայողների որոշումները կարող են վերաբերել միլիոնավոր եւ նույնիսկ միլիարդավոր դոլարների գործարքների, այն դեպքում, երբ նրանք ստանում են չնչին աշխատավարձ: Բնականաբար, բիզնեսը փորձում է օգտագործել այդ իրավիճակը, որպեսզի ազդի ընդունվելիք որոշումների վրա` ի շահ իրեն: Եվ կոռուպցիան տարածվում է ամբողջ համակարգում: Ինչպե՞ս փոխել իրավիճակը: Դրա համար ժամանակ է պետք: Ամենակարեւորը` պետք է ունենալ մաքուր կենտրոնական իշխանություն: Եթե վերեւում գտնվող մարդիկ չեն համարվում բարոյական չափանիշների օրինակներ, եթե նրանք այդ չափանիշները չեն տարածում իշխանության ներքին օղակներում, ինչ-որ բան անելը շատ դժվար է:
– Իսկ ի՞նչն է կարեւոր կոռուպցիայի դեմ պայքարում` խիստ պատի՞ժը, թե՞ արժանավայել խրախուսանքը:
– Կարեւոր է եւ՛ մեկը, եւ՛ մյուսը: Կոռուպցիան զսպող առաջին գործոնը պատժի անխուսափելիության գիտակցումն է: Երկրորդ գործոնը` աշխատավարձերն են, որոնք պետք է համապատասխանեն շուկայական մակարդակին: Մենք որոշեցինք պետական ծառայողներին, այդ թվում՝ նախարարներին, վճարել աշխատավարձ` համադրելի այն աշխատավարձին, որը նրանք կարող էին ստանալ մասնավոր հատվածում աշխատելու դեպքում: Ամեն տարի մենք ստանում ենք գործարարների եւ տարբեր ոլորտների մասնագետների վճարած եկամտահարկի վերաբերյալ տվյալներ: Օգտագործելով այդ տվյալները` մենք հաշվարկում ենք նախարարների եւ բարձրաստիճան պաշտոնյաների աշխատավարձերը: Մենք կողմնորոշվում ենք` հիմք ընդունելով 10 տոկոս ամենաբարձր վարձատրվող մարդկանց եկամուտները, քանի որ, եթե մեր պետծառայողները չեն մտնում ամենաբարձր վարձատրվող խավի մեջ, ապա նրանք կառավարության ինչի՞ն են պետք: Ընդհանուր առմամբ, մենք ունենք աշխատավարձերի 6 կատեգորիաներ: Մենք գտնում ենք յուրաքանչյուր կատեգորիայի միջին ցուցանիշը եւ պետծառայողներին վճարում ենք այդ կատեգորիայի աշխատավարձի շուկայական դրույքի 80 տոկոսի չափով աշխատավարձ: Ընդ որում, ամեն տարի աշխատավարձերն ավելանում կամ նվազում են`երկրում վերելքի կամ անկման փուլերին համապատասխան:
– Ռուսաստանի բյուջեն մեծանում է նավթադոլարների հոսքի հաշվին: Դրա հետ կապված գլխավոր հարցն այն է, թե ինչպե՞ս պետք է լավագույնս օգտագործել այդ միջոցները: Ինչպե՞ս դուք կվարվեիք այդ փողերի հետ:
– Մենք ունենք Սինգապուրի կառավարության ներդրումային կորպորացիա, որի տնօրենների խորհրդի նախագահի պաշտոնը ես եմ զբաղեցնում: Մենք ներդրումներ ենք կատարում ամբողջ աշխարհում: Այդպես վարվել են աշխարհի մի քանի այլ երկրներ եւս: Օրինակ` Քուվեյթը, Նորվեգիան: Մենք ուսումնասիրում ենք նաեւ ամերիկյան փորձը, օրինակ համալսարանական հիմնադրամների (endowments) փորձը: Ասենք` Հարվարդի համալսարանը` այն ունի 20 մլրդ դոլար, որը ներդրված է ամենատարբեր ակտիվներում: Նույնը կատարվում է նաեւ մեզ մոտ: Բացի այդ, մեր միջոցների մի մասի կառավարումը մենք տրամադրում ենք խոշոր ֆինանսական ընկերություններին, օրինակ` «Goldman Sachs»-ին, «Lehman Brothers, J. P. Morgan»-ին: Մենք համեմատում ենք նրանց ցուցանիշները մեր հիմնադրամի ցուցանիշների հետ եւ օգտագործում ենք դրանք` որպես ուղենիշներ: Այդպիսով, մենք կարող ենք հասկանալ` արդյոք ճի՞շտ ենք վարվում, թե՞ ոչ: Մեկին տալիս ենք 10 մլրդ դոլար, մի ուրիշ ընկերության` 5 մլրդ դոլար, եւ հետեւում ենք` ինչպե՞ս լավագույնս կառավարել մեր ունեցած այդ գֆինանսական միջոցները: Ռուսաստանը կարող է վարվել նույն կերպ:
– Իսկ իմաստ ունի՞ այդ գումարները ներդնել սեփական երկրում: Օրինակ` կառուցել գործարաններ:
– Ես գտնում եմ, որ պետք է շատ զգույշ լինել բիզնեսին պետության մասնակցության հարցում: Ես, օրինակ, ներդրումներ կկատարեի ենթակառուցվածքներում, որոնք ուրիշներն ուղղակի չեն կառուցի` ճանապարհներ, կամուրջներ, օդանավակայաններ, հեռահաղորդակցություն, էներգետիկա, կոյուղի: Քո երկիր եկող օտարերկրացիներին այդ ենթակառուցվածքները պետք են արդեն պատրաստի վիճակում: Ես այդ գումարները Ռուսաստանում կծախսեի միայն ենթակառուցվածքների զարգացման համար: Ընդ որում, ոչ ամբողջ գումարը, քանի որ միշտ անհրաժեշտ է ունենալ պահուստ` նավթի եւ գազի գների անկման դեպքում հնարավոր խնդիրները լուծելու համար:
– Ներկայումս Ռուսաստանում բանավիճում են այն հարցի շուրջ, թե որքան ժողովրդավարություն է պետք արագ տնտեսական զարգացման համար: Հնարավո՞ր է արդյոք ստեղծել մրցունակ տնտեսություն` առանց արեւմտյան քաղաքական ազատությունների:
– Ամեն ինչից ավելի շատ ձեզ պետք են կայունություն, որոշակիություն եւ անվտանգություն: Ժողովրդավարությունը չի աշխատում քաոսի պայմաններում: Գիտեք անգլիական ասացվածքը` «օրենք եւ կարգ»: Օրենքը չի գործում, երբ չկա կարգ: Ժողովրդավարության հետ կապված ես շատ բանավեճեր եմ ունեցել ամերիկացիների հետ: Նրանք ասում են` ինչպե՞ս է ստացվում, որ Սինգապուրի կառավարությունը չի փոխվում: Ես պատասխանում եմ. «Բայց ես ուղղակի հաղթում եմ բոլոր ընտրություններում: Մարդիկ գիտեն, որ եթե իրենք քվեարկեն ընդդիմության օգտին (իսկ մենք ունենք ընդդիմություն), նրանք կապրեն ավելի պակաս բարեկեցիկ կյանքով: Ես հասնում եմ արդյունքի. ես տվել եմ իրենց ազնիվ կառավարություն, զարգացում, ամեն տարի բարձրացնում եմ իրենց երեխաների կրթության, առողջապահական սպասարկման որակը: Մենք բարձրացնում ենք մշակույթի մակարդակը, աջակցում ենք արվեստին: Ինչո՞ւ պետք է մենք փոխվենք»: Նրանք ասում են` դուք պարտավոր եք փոխվել, միայն այդ դեպքում ձեզ մոտ կլինի ժողովրդավարություն: Ես պատասխանում եմ. «Թող այդպես լինի ձեզ մոտ` Ամերիկայում: Եվ հանգիստ թողեք մեզ»: Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի, Համաշխարհային բանկի, Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կողմից հաշվարկվող մարդկային զարգացման մակարդակով մեր ցուցանիշները շատ բարձր են: Իսկ «Freedom Hous»-ի եւ «Amnesty International»-ի վարկանիշային աղյուսակներում մենք զբաղեցնում ենք ամենացածր հորիզոնականները: Մեզ մոտ կիրառվում է մահապատիժը: Բայց եթե այն չկիրառվեր (իսկ մենք խոշոր միջազգային կենտրոն ենք), մենք կդառնայինք համաշխարհային թմրաբիզնեսի կենտրոն, եւ այդ թմրանյութերը կտարածվեին մեր հասարակությունում: Ժողովրդավարության հետ կապված հարցերում պետք է հիշել, որ բաց քաղաքական մրցակցության եւ ազատ ԶԼՄ-ների ձեւավորման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի բնակչության 40-50 տոկոսը պատկանի միջին խավին, այսինքն` ունենա ամսական 5000 դոլարից բարձր եկամուտ եւ լինի կրթված:
– Ինչո՞ւ 50 եւ ոչ թե 30 կամ 80 տոկոսը:
– Ես ուսումնասիրել եմ այն երկրները, որոնք հաջողության են հասել: Դա նվազագույն մակարդակն է: Վերցնենք, օրինակ, Ֆիլիպինները: Այնտեղ չկա միջին խավ: Կրթություն եւ նորմալ ամսական եկամուտ ունեցող մարդիկ կազմում էին բնակչության 15 տոկոսը, գուցե 20: Ազատ մամո՞ւլ: Այո: Անկարգություններ եւ սկանդալներ: Ո՞ւմ են նրանք ընտրում: Խաբեբաներին: Դերասաններին: Կինոէկրանների հերոսները դառնում են նախագահներ: Եվ պահում են իրենց այնպես, ասես դեռ գտնվում են էկրանին: Կատարյալ աղետ: Ամերիկացիները լռում են, երբ ասում եմ իրենց այդ մասին:
– Դուք նշեցիք, որ միատարր քաղաքական համակարգերը շուտով սկսում են լճանալ: Ինչպե՞ս է ձեզ հաջողվում պահպանել մրցակցային միջավայրը՝ այն դեպքում, երբ տասնամյակներ շարունակ իշխանությունը պատկանում է մի կուսակցության:
– Բոլոր ընտրություններում մեզ մոտ մրցում են 4-5 կուսակցություններ: Ընդդիմադիրներ կան, բայց մենք հաղթում ենք` մեր գաղափարներով, մեր հեղինակությամբ: Նրանք տեղեր ունեն խորհրդարանում, թեեւ ոչ շատ: Նրանց համար մատչելի է եթերը: Բայց նրանց գաղափարներն աջակցություն չեն ստանում: Այո, ամեն անգամ նրանք ստանում են ձայների մոտ 30 տոկոսը, քանի որ դժգոհողներ կան: Կան մարդիկ, ովքեր չեն ստացել արտոնագիր, այնպիսիք, որոնք հաջողության չեն հասել, լավ աշխատանք չունեն: Նրանք քվեարկում են մեր դեմ: Բայց նրանք չեն ցանկանում, որ մենք ընդհանրապես հեռանանք: Նրանք պարզապես ուզում են, որ տանք իրենց այն, ինչի պակասը ունեն: Առանց նման մրցակցության մեր պատգամավորները կդառնային ինքնահանգստացման զոհեր, կդադարեին աշխատել եւ օգնել իրենց ընտրողներին: Այդ դեպքում մենք կդեգրադացվեինք: Այդ պատճառով մենք մրցակցության կարիք ունենք: Եվ այն մեզ մոտ կա:
– Ռուսաստանին քաղաքական ճգնաժամ չի՞ սպառնում:
– Ես այդքան լավ ծանոթ չեմ ձեր իրավիճակին: Բայց կարծում եմ, որ միատարր քաղաքական համակարգից հանկարծակի անցումը բազմակուսակցական համակարգի, կարճ ժամանակում հնարավոր չէ: Ժամանակ է պետք, որպեսզի գաղափարները բյուրեղանան, որպեսզի մարդիկ դրանք հասկանան: Այդ ժամանակ կառաջանա աստիճանական քաղաքական շերտավորում, ինչպես, օրինակ, Բրիտանիայում: Մարդկանց ժամանակ է պետք, որպեսզի կարողանան նույնականացնել իրենց եւ իրենց շահերը որոշակի քաղաքական խմբի հետ: Ռուսաստանում, առանց նախնական պատրաստման մարդիկ պետք է ասեին` այո, ես աջակցում եմ այս կուսակցությանը: Հայտնվում է Գայդար անունով մի մարդ` ասելով` մենք բացում ենք երկիրը: Հայտնվում է Ջեֆրի Սաքսը` հայտարարելով. շոկային թերապիա: Ինձ չի թվում, թե շոկային թերապիան լավ գաղափար է: Վարչահրամայական համակարգը ենթարկվում է շոկի, բայց դրանում չկան ինստիտուտներ, չկա գիտակցում այն մասին, թե ինչպես է աշխատում շուկան: Եվ առաջանում է քաոս: Ես գտնում եմ, որ չինացիներն ավելի իմաստուն գտնվեցին: Բայց դուք գերադասեցիք շոկը: Բարելավման փոխարեն՝ ձեր կենսաթոշակառուները` չունենալով շուկայական պայմաններում ապրելու փորձ, ունեզրկվեցին` ունենալով ռուբլիներ, որոնցով նույնիսկ սնունդ չէին կարող գնել: Նրանց համար ժողովրդավարությունը նշանակում էր՝ աղետ: Ավելի լավ կլիներ, եթե այդ գործընթացը լիներ վերահսկելի եւ փուլային: Բայց ամեն ինչ արդեն կատարվել է: Այնպես որ, դուք ամեն ինչ սկսում եք նորից, թեեւ անցել է 14 տարի:
– Ներկայումս Ռուսաստանում ստեղծվում են ազատ տնտեսական գոտիներ: Արդյոք իրականում դրանք այդքան կարեւո՞ր են արդեն ձեւավորված շուկայական տնտեսություն ունեցող երկրի համար:
– Ես քննարկել եմ այդ թեման Ռուսաստանի մի շարք բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ: Ես գտնում եմ, որ արժե փորձել, բայց փորձարարության ռեժիմով: Երբ մենք Չինաստանում սկսում էինք Սուչժոու նախագիծը, այնտեղ ընդամենը տարածություն էր բնության մեջ` մոտ 70 հազար քառ/կմ` Շանհայից արեւմուտք: Այդ, ինչպես իրենք` չինացիներն էին անվանել, արդյունաբերական այգու կառավարման համար նրանք ստեղծեցին հատուկ վարչակազմ: Թարմ մարդիկ, կոռուպցիայի ոչ մի դրսեւորում, վարձատրություն` ջանքերի դիմաց: Այս մեթոդների շնորհիվ նրանք հասան այլ կառավարման մակարդակի, քան երկրում ընդհանրապես: Ներդրողների վստահությունն առաջ եկավ մեր հեղինակության կիրառման շնորհիվ: Ներդրողները գիտեն՝ ինչպես են գործերը վարվում Սինգապուրում: Ոչ մի կոռուպցիա: Մենք ինչ խոստանում ենք, իրականացնում ենք: Նրանք հավատացին մեր հնարավորությանը` նույնն իրականացնել նաեւ Չինաստանում: Գուցե՝ ոչ 100, բայց գոնե 80 տոկոսով: Եվ մենք հասանք հաջողության: Ռուսաստանում այդպիսի նախագիծ իրականացնելու համար դուք պետք է պատրաստ լինեք լաբորատոր աշխատանքի` փնտրել թարմ, ընդունակ, լավ վարձատրվող մարդկանց, որոնք բացարձակապես որեւէ կապ չունեն նախկին եւ գործող համակարգի հետ: Այնպես, որ երբ նոր ներդրող հայտնվի` 20-30 մլն դոլարով, նրանք վերջինիս չխնդրեն իրենց համար նոր մեքենա գնել, այլ պատշաճ կերպով կատարեն իրենց աշխատանքը: Եթե դա հաջողվի, կարելի է ստեղծել նոր գոտիներ: Եթե հաջողության հասնեք մի նախագծում, դուք կունենաք մոդել, որը հնարավոր կլինի ընդօրինակել: Կարող են լինել այդպիսի 10, 20, 30, 50 գոտիներ, եւ դուք կհայտնվեք Առեւտրի համաշխարհային կազմակերպությունում: Այդ ժամանակ դուք կնմանվեք Չինաստանին: Ինձ այնքան էլ դուր չի գալիս միանգամից 40-50 գոտիներով սկսելու գաղափարը: Սկսեք մեկից: Դա արդեն բավական բարդ խնդիր է:
– Ովքեր լինում են Սինգապուրում, շատ են խոսում ճանապարհային երթեւեկության վերահսկողության համակարգի մասին: Ինչպե՞ս ձեզ հաջողվեց «հաղթել» խցանումներին: Ասում են, որ նոր ավտոմեքենա գնելու համար պետք է հսկայական հա՞րկ վճարել:
– Ոչ մի հսկայական հարկ էլ չկա: Մենք սկսել ենք վերահսկել ավտոմեքենաների քանակը դեռ 1970-ականներին, երբ խնդիրն այդքան սուր չէր դրված: Մենք ամեն տարի տեղյակ ենք լինում, թե որքանով է ավելանում ճանապարհների թողունակությունը: Օրինակ` 3 տոկոս: Մենք թույլ ենք տալիս մեքենաների քանակն ավելացնել 3 տոկոսով: Եթե դուք ցանկանում եք ավտոմեքենա գնել, մասնակցում եք աճուրդի եւ փորձում եք գնել մեքենա գնելու իրավունքը: Այդ իրավունքը կարող է արժենալ մեքենայի գնի 1/5-րդ, նույնիսկ 1/4-րդ մասը: Մենք ներդրել ենք նաեւ երթեւեկության վճարման էլեկտրոնային համակարգ: Օրինակ, ինչ-որ ճանապարհ առավոտյան ժամը 9-10-ը խցանված է: Եթե դուք ցանկանում եք առավոտյան անցնել այդ ճանապարհով, պետք է ունենաք սմարտ-քարտ` փակցված ձեր մեքենայի ապակու վրա եւ էլեկտրոնային համակարգը ձեր հաշվից կգանձի 0.5 կամ 2 դոլար` կախված ժամանակից: Իսկ եթե այդ ճանապարհով անցնում եք երեկոյան, դա անվճար է: Այդ համակարգը մարդկանց ստիպում է այլ երթուղիներ փնտրել: Դուք նույնպես կարող եք այդպես անել: Բայց դրա համար ժամանակ է պետք:
«168 Ժամ». Այս թեմայի շուրջ բոլոր շահագրգիռ կողմերին, փորձագետներին, քաղաքական գործիչներին ու պետական պաշտոնյաներին հրավիրում ենք քննարկման եւ պատրաստ ենք հրապարակել բոլոր տեսակետները: